Унших ойлголт: текстээс утга гаргах
Унших ойлголт нь өгөгдсөн текстээс мэдээлэл олборлож, дүгнэлт хийх, зохиогчийн зорилгыг таних чадварыг шалгана. Текстүүд уран сайхны, мэдээллийн, нийтлэлийн, албан ёсны хэв маягтай байх бөгөөд асуулт нь гол санаа, дэд санаа, баримт ба саналын ялгаа, үгийн утга, өгүүлбэрийн хоорондын холбоог хамрана.
Асуултын үндсэн төрлүүд
- Гол санаа ба зорилго: «Текстийн гол санаа аль нь вэ?», «Зохиогч юу гэж хэлэхийг хүссэн бэ?»
- Дэлгэрэнгүй мэдээлэл: шалтгаан, жишээ, тоо, нэр.
- Утгын асуулт: контекстээс үгийн утгыг таах, ижил утгат хэллэг олох.
- Дүгнэлт ба хандлага: зохиогч дэмжиж байна уу, эсэргүүцэж байна уу.
Унших дараалал
- Эхлээд асуултыг унш: ингэснээр текстээс юу хайхаа мэднэ.
- Урт текстэд эхний ба сүүлийн догол мөр гол санааг хурдан өгдөг.
- Догол мөр бүрийн гол санааг нэг өгүүлбэрээр тэмдэглэ.
- «Гэвч, харин, тиймээс, жишээ нь» гэх холбоосоор санааны шилжилтийг барь.
Жишээ
Текст: «Хотын номын сан долоо хоногт зургаан өдөр ажилладаг. Бямба гарагт 18:00 цагт хаалгаа барьдаг ч оюутнуудын хүсэлтээр шалгалтын улиралд 21:00 хүртэл нээлттэй байна.» Асуулт: «Шалгалтын улиралд номын сан хэдэн цагт хаагдах вэ?» Хариулт нь 21:00, учир нь 18:00 нь ердийн хуваарь бөгөөд «ч» холбоосоор үл хамаарах нөхцөл нэмэгдсэн.
Оноо алдаадаг газрууд
- Текстэд байхгүй, зөвхөн ерөнхий мэдлэгт тулгуурласан сонголт.
- Хэт өргөн («бүх хүн», «үргэлж») эсвэл хэт нарийн дүгнэлт.
- Текст дэх нэг үг таарсныг гол санаа гэж андуурах.