Уран зохиолын мэдлэг: бүтээл, зохиолч, уран хэрэгсэл
Уран зохиолын мэдлэгийн хэсэг нь Монголын уран зохиолын түүхэн үе, гол бүтээл, зохиолч, уран сайхны хэрэгслийг танихыг шаардана. Асуулт нь зохиолчийг бүтээлтэй, дүрийг зохиолтой, жанрыг агуулгатай холбох хэлбэртэй байдаг.
Гол үе ба бүтээл
- Эртний үе: «Монголын нууц товчоо» (1240 он) - түүхэн ба уран сайхны шинж хосолсон бүтээл.
- Ардын аман зохиол: «Жангар» - баруун Монголын баатарлаг тууль, «Гэсэр» - Төв Азийн туульсын уламжлалд багтана.
- 20-р зуун: Д. Нацагдорж - «Миний нутаг» шүлэг, Ч. Лодойдамба - «Тунгалаг тамир» роман, Б. Ринчен - «Үүрийн туяа», Д. Намдаг - «Цогт тайж» жүжиг.
Уран сайхны хэрэгсэл ба шинжилгээ
- Зүйрлэл: нэг зүйлийг нөгөөтэй адилтгах; метафор: нэрлэхгүйгээр дүрслэх; хэтрүүлэл: дүрслэлийг хүчитгэх.
- Бүтээлийн сэдэв, гол санаа, дүр, зөрчил, өгүүлэмжийн өнцгийг ялгаж үзнэ.
Жишээ
Нэгэн шүлэгт нутаг усны байгалийг дүрсэлсэн мөр байвал «Зохиогчийн гол санаа юу вэ?» гэсэн асуултад «Нутгаа хайрлах сэтгэл» гэж дүгнэнэ. Энд дүрслэлийг шууд утгаар нь биш, дотоод санаа руу хөрвүүлж ойлгох шаардлагатай. Ингэж бодохдоо «дүрслэл юуг илэрхийлж байна вэ?» гэсэн асуултыг өөрөөсөө асуух нь тустай.
Оноо алдаадаг газрууд
- Зохиолчийн нэрийг өөр бүтээлтэй холбох.
- Тууль, роман, жүжгийг ялгахгүй байх.
- Дүрийн хэлсэн үгийг зохиогчийн байр суурь гэж андуурах.