Camping Sundvik op IJsland: open in juli of niet?
Camping Sundvik ligt op IJsland, 8 kilometer van de vulkaan Fagradalur. De camping heeft 40 plaatsen en in juli staan er elke nacht ongeveer 120 gasten. Sinds drie weken meten het weerinstituut en de universiteit iets bijzonders: er zijn ongeveer 400 kleine aardbevingen per dag, de bodem bij de camping is 6 centimeter omhooggekomen en in de toegangsweg zitten scheuren van een paar meter lang. Uit metingen blijkt dat magma (gesmolten gesteente) op ongeveer 4 kilometer diepte zit en langzaam stijgt. De brandweer waarschuwt: er is maar één weg naar de camping en bij een uitbarsting kan lava die weg binnen twee uur afsluiten. De eigenaar wil de camping toch openhouden: 'De gasten komen voor het noorderlicht en de annuleringen kosten mij tienduizenden euro's.' De gemeente moet vóór vrijdag beslissen of de camping een vergunning krijgt voor juli.
1. Welke twee metingen uit de tekst zijn het sterkste bewijs dat er een uitbarsting kan komen? Leg bij elke meting uit wat het verband is met magma.
Read the worked answer
Meting 1: de aardbevingen (ongeveer 400 per dag). Magma dat omhoog komt, breekt en verschuift gesteente. Dat gesteente scheurt met schokken los: dat voel je als kleine aardbevingen. Veel bevingen vlak bij elkaar betekenen dat er iets in de ondergrond beweegt.
Meting 2: de bodem stijgt 6 centimeter. Als er magma onder de grond stroomt, drukt het als een soort kussen tegen de aardkorst. De grond wordt daardoor omhooggeduwd. Stijging van de bodem is dus direct bewijs dat er magma onder zit.
Waarom samen het sterkst? Eén signaal alleen is zwak: bevingen kunnen ook door iets anders komen. Maar bevingen + stijging + scheuren in de weg + magma op 4 kilometer diepte passen allemaal bij hetzelfde verhaal: het magma stijgt en zit al dicht bij de oppervlakte. De scheuren laten bovendien zien dat de beweging al aan de oppervlakte merkbaar is, en dat maakt een uitbarsting op korte termijn aannemelijk.
2. De eigenaar kijkt vooral naar geld, de brandweer vooral naar veiligheid. Geef van beide partijen het belangrijkste argument en geef daarna een beargumenteerd advies aan de gemeente.
Read the worked answer
Eigenaar: annuleringen kosten tienduizenden euro's en het hoogseizoen is juist in juli. Zonder gasten heeft hij geen inkomen, terwijl de vaste lasten doorlopen.
Brandweer: er is maar één ontsluitingsweg en die kan bij een uitbarsting binnen twee uur onbruikbaar zijn. Dan kun je 120 mensen niet meer wegkrijgen. Gevaar voor mensenlevens weegt zwaarder dan geld, en een uitbarsting kun je niet terugdraaien.
Advies: de vergunning niet geven, of alleen onder strenge voorwaarden. Mijn afweging: het risico is onomkeerbaar (levens), terwijl de schade voor de eigenaar in geld is uit te drukken en misschien deels vergoed kan worden. De waarschuwingstijd is met twee uur veel te kort voor 120 gasten plus personeel.
Als de gemeente toch open wil, moeten er harde eisen komen: maximaal 30 gasten, een alarmsysteem dat direct bij de brandweer binnenkomt, geen tenten maar alleen voertuigen die snel weg kunnen, en dagelijkse controle van de scheuren. Maar met één weg blijft het grootste probleem bestaan.
3. Door een uitbarsting verandert het landschap rond de camping. Noem twee veranderingen en leg uit of die snel (dagen) of langzaam (jaren) ontstaan.
Read the worked answer
Verandering 1: nieuwe lava en een lavaplateau. Als lava uit de spleten stroomt en afkoelt, wordt het hard gesteente. Dat gebeurt snel: binnen enkele dagen tot weken ligt er een nieuwe laag zwart gesteente over de weg en de weilanden. Het reliëf is daarna blijvend veranderd.
Verandering 2: een dikke aslaag. As uit de wolk dwarrelt binnen uren tot dagen neer. As bedekt planten en wegen. Regen spoelt de as weg, maar in de bodem blijft het achter.
Langzaam, over jaren: op de verse lava en as groeien eerst mossen en korstmossen. Die verteren tot een dun laagje bodem, en pas na tientallen jaren kan er weer gras en struikgewas groeien. As en verweerd lava zijn juist heel vruchtbaar, dus boeren in de buurt profiteren later van de uitbarsting.
Extra risico: als de warmte een gletsjer of sneeuwlaag smelt, kan er in enkele uren een modderstroom (water met as en steen) door het dal gaan. Die gevaarlijke verandering gaat juist heel snel.