VMBO BB Aardrijkskunde common mistakes
VMBO BB Aardrijkskunde · Understand the traps and how to avoid them.
Bij een topografische kaart de schaal verkeerd gebruiken: de afstand op de kaart in centimeters vermenigvuldigen met het schaalgetal zonder de uitkomst daarna van centimeters naar kilometers om te rekenen, zodat een afstand van 4 cm bij schaal 1:100.000 als '400.000 km' wordt opgeschreven in plaats van 4 km.
Leerlingen leren de regel 'keer de schaal' wel, maar vergeten dat de uitkomst in centimeters staat en dat er 100.000 cm in een kilometer gaan. Op de basisschool is met centimeters gerekend en die eenheid wordt niet meer omgezet.
What to do instead
Leer een vaste driestap: meet in cm, vermenigvuldig met het schaalgetal, deel daarna door 100.000 voor km. Oefen met een liniaal op een kaart met schaal 1:25.000 en 1:500.000 en schrijf de tussenstap met eenheden op (cm × schaal = cm; cm : 100.000 = km).
Noord, oost, zuid en west verwisselen op een kaart zonder pijl: de bovenkant van de kaart als noord aannemen terwijl er een noordpijl of gradennet staat die anders aangeeft, of bij het zoeken van een plaats de windrichting omdraaien ('ten westen van' wordt 'ten oosten van').
Leerlingen gebruiken het ezelsbruggetje 'boven is noord' als absolute regel en controleren de noordpijl niet. Bij het beschrijven van ligging werken ze vanuit zichzelf in plaats van vanuit het kaartbeeld.
What to do instead
Maak er een gewoonte van eerst de noordpijl of het gradennet te zoeken en hardop te benoemen. Oefen met kaarten die gedraaid zijn en laat de leerling met de vinger de windroos op de kaart aanwijzen voordat hij een ligging beschrijft.
Hoogtelijnen en reliëf verkeerd lezen: denken dat een lijn met een hoger getal automatisch een bergtop is, of dat een gebied met dicht bij elkaar liggende hoogtelijnen een vlakte is, en zo de steilheid van een helling omdraaien.
De leerling kent de losse begrippen 'hoogtelijn' en 'hoogtegetal' maar heeft het verband tussen lijnafstand en steilheid niet echt begrepen. Op een platte kaart is reliëf moeilijk voor te stellen.
What to do instead
Laat dezelfde helling twee keer tekenen: met lijnen ver uit elkaar en dicht bij elkaar, en benoem hardop 'dicht bij elkaar = steil, ver uit elkaar = flauw'. Koppel daarna aan een dwarsprofiel: teken de doorsnede van de kaart en laat zien waar de lijnen dicht opeen liggen.
De begrippen weer en klimaat door elkaar halen: bij de vraag 'welk klimaat heeft Spanje' antwoorden met 'warm en zonnig in de zomer', dus een weersbeschrijving geven in plaats van een klimaattype met bijbehorende kenmerken.
In het dagelijks taalgebruik worden weer en klimaat door elkaar gebruikt. Leerlingen putten uit hun eigen vakantie-ervaring en niet uit de aangeleerde indeling in klimaattypen.
What to do instead
Leer het onderscheid met een vaste vraag: weer = vandaag, klimaat = gemiddelde over 30 jaar. Laat bij elk klimaattype drie vaste kenmerken opschrijven (temperatuur, neerslag, seizoenen) en oefen met de vraag 'welk klimaattype hoort hierbij' in plaats van 'hoe is het weer'.
De waterkringloop in de verkeerde volgorde of met verkeerde pijlen tekenen: verdamping en neerslag omdraaien, of de rol van bergen bij stuwingsregen weglaten zodat de natte kant en de droge kant van een gebergte verwisseld worden.
Leerlingen kennen de losse woorden maar niet de causale keten. Stuwingsregen vraagt een ruimtelijk inzicht (lucht stijgt, koelt af, regent uit) dat niet in één plaatje te vangen is.
What to do instead
Laat de keten in eigen woorden als stroomschema opschrijven: zee → verdamping → lucht stijgt → afkoeling → condensatie → neerslag → afstroming. Teken daarna een gebergte met de loefzijde en lijzijde en benoem bij elke zijde wat er met de lucht gebeurt.
Bij een bevolkingspiramide de vergrijzing of ontgroening verkeerd aflezen: een piramide met een brede top aanzien voor een land met veel jongeren, of het geboortecijfer en sterftecijfer verwisselen bij het berekenen van de bevolkingsgroei.
De leerling leest de vorm van de piramide als plaatje en niet als grafiek met assen. Het verschil tussen aantallen per leeftijdsgroep en de totale bevolking wordt niet gezien.
What to do instead
Leer eerst de assen benoemen (leeftijd verticaal, aantallen horizontaal) en dan pas de vorm interpreteren. Koppel elke vorm aan een fase van de demografische transitie en oefen met de rekenregel: natuurlijke groei = geboortecijfer − sterftecijfer.
Push- en pullfactoren bij migratie omdraaien: een oorlog of werkloosheid als pullfactor benoemen, of bij een vraag over een Nederlandse stad de redenen voor vertrek naar de stad noemen terwijl naar de redenen voor vertrek uit de stad wordt gevraagd.
De termen klinken abstract en worden verward met 'aantrekkelijk' en 'afstotend' zonder de richting van de beweging erbij te betrekken. Leerlingen lezen de vraag niet als een richtingsvraag.
What to do instead
Maak een vaste tabel met twee kolommen: weg van (push) en naartoe (pull), en vul die per migratiestroom in. Oefen met de vraag 'van waar naar waar' eerst beantwoorden voordat de factoren worden genoemd, zodat de richting vaststaat.
Bij een vraag over de EU of Europese samenwerking antwoorden met 'Europa' als werelddeel, of lidstaten en niet-lidstaten verwisselen (bijvoorbeeld Noorwegen of Zwitserland als EU-lid noemen).
In het nieuws vallen 'Europa' en 'de EU' samen. De leerling kent de kaart van Europa wel maar niet de grens van de Unie, en onthoudt namen zonder ze aan de instelling te koppelen.
What to do instead
Laat een blinde kaart van Europa invullen met twee kleuren: EU-lid en geen lid. Koppel daarna per instelling één concreet voorbeeld (Europees Parlement, Europese Commissie) en oefen met de vraag 'gaat dit over het werelddeel of over de Unie?'.
Bij een bronvraag het antwoord geven zonder de bron te gebruiken: een algemeen verhaal over Nederland opschrijven terwijl de vraag gaat over wat de grafiek of tabel laat zien, of een conclusie trekken die niet uit de cijfers volgt.
Leerlingen zien de bron als versiering en putten uit hun eigen kennis. Ze zijn niet gewend om eerst de titel, assen en eenheden van een bron te lezen voordat ze antwoorden.
What to do instead
Leer een vaste broncheck: titel, assen, eenheden, jaar. Laat daarna het antwoord beginnen met een verwijzing naar de bron ('In de grafiek is te zien dat...') en pas daarna een verklaring geven. Oefen met vragen waarbij het antwoord alleen uit de bron komt.
Bij een vraag naar een verklaring alleen een beschrijving geven: opschrijven wat er gebeurt ('er wonen veel mensen in de Randstad') in plaats van waarom het gebeurt, waardoor de vraag naar het oorzaak-gevolgverband onbeantwoord blijft.
Het onderscheid tussen beschrijven en verklaren is niet geoefend. Leerlingen beantwoorden de vraag die ze herkennen uit het boek in plaats van de vraag die gesteld wordt.
What to do instead
Leer de vraagwoorden koppelen aan een antwoordvorm: 'wat' = beschrijven, 'waarom' = verklaren met 'doordat' of 'omdat'. Laat bij elk antwoord een pijl tekenen van oorzaak naar gevolg en controleer of er echt een oorzaak in het antwoord staat.