VMBO BB Aardrijkskunde key terms

Het plotseling trillen van de grond doordat platen in de aardkorst langs elkaar schuiven of breken. De trillingen verspreiden zich vanaf het epicentrum.

De dunne, harde buitenste laag van de aarde waarop wij leven. Hij bestaat uit gesteenten en is verdeeld in grote stukken die langzaam bewegen.

De opeenvolgende lagen gesteente onder het aardoppervlak. Elke laag is anders van samenstelling en ouderdom; samen laten ze zien hoe de aarde is opgebouwd.

Het afslijten en wegvoeren van grond en gesteente door water, wind of ijs. Zo verandert het landschap langzaam, bijvoorbeeld bij rivieren en kusten.

Het uiteenvallen van gesteente op de plek zelf door weer en plantengroei, zonder dat het materiaal wordt weggevoerd. Vorst en temperatuurverschillen spelen een grote rol.

Gesteente dat ontstaat doordat zand, klei of schelpen zich in lagen ophopen en in de loop van lange tijd worden samengedrukt, zoals zandsteen en kalksteen.

De theorie dat de aardkorst uit grote bewegende platen bestaat. Waar platen botsen of uit elkaar gaan, ontstaan gebergten, aardbevingen en vulkanen.

Een opening in de aardkorst waaruit lava, as en gassen naar buiten komen. Vulkanen liggen vaak op plekken waar aardplaten bewegen.

Een driehoekig gebied aan de monding van een rivier waar het water zich splitst en zand en slib achterlaat. Zo ontstaat vruchtbaar, laag land.

Het onder water lopen van land dat normaal droog is, doordat een rivier buiten haar oevers treedt of de zee het land binnenkomt.

Het gemiddelde weer in een gebied over een lange periode van ongeveer dertig jaar. Klimaat wordt bepaald door temperatuur, neerslag en wind.

De toestand van de lucht op een bepaald moment en op één plaats, zoals temperatuur, bewolking en neerslag. Weer verandert snel, soms per uur.

Het verschuiven van het klimaat over lange tijd, tegenwoordig vooral door de uitstoot van broeikasgassen. Gevolgen zijn onder meer hogere temperaturen en meer extreme buien.

Een lange periode met te weinig neerslag, waardoor de grond uitdroogt en rivieren en oogsten tekort water krijgen. Droogte komt vaker voor in aride gebieden.

Lucht die van een gebied met hoge luchtdruk naar een gebied met lage luchtdruk stroomt. Wind bepaalt mede het weer en kan zand en grond verplaatsen.

Het gemiddelde aantal inwoners per vierkante kilometer in een gebied. Een hoge dichtheid betekent dat veel mensen op weinig ruimte wonen.

De manier waarop inwoners over een gebied verdeeld zijn: gelijkmatig of juist geconcentreerd in steden en langs kusten, met lege gebieden daartussen.

Het verhuizen van mensen van de ene naar de andere plaats of land, vaak om werk, veiligheid of familie. Migratie kan binnen een land of over de grens gebeuren.

Iemand die naar een ander gebied of land verhuist om daar te werken, bijvoorbeeld in de landbouw of de bouw. Vaak blijft hij maar een deel van het jaar.

Iemand die zijn land ontvlucht uit angst voor oorlog, geweld of vervolging en in een ander land bescherming zoekt. Terugkeren is voor hem of haar niet veilig.

Het stijgen van het aandeel ouderen in de bevolking doordat mensen langer leven en er minder kinderen worden geboren. Dit zet de zorg en pensioenen onder druk.

Het groeien van steden doordat steeds meer mensen in de stad gaan wonen en het stedelijke gebied zich uitbreidt. Dit kan leiden tot files en woningnood.

Iemand die buiten de stad woont en dagelijks naar zijn werk in de stad reist. Forensen zorgen voor veel verkeer op wegen en in treinen.

Het geheel van wegen, spoorlijnen, bruggen, havens en leidingen die een gebied bereikbaar en leefbaar maken. Goede infrastructuur is belangrijk voor handel en vervoer.

Land dat door dijken en gemalen is drooggelegd en ontwaterd, vaak onder de zeespiegel. In een polder wordt het waterpeil kunstmatig geregeld.

Een hoge wal van zand en klei langs een rivier of de zee die het achterliggende land tegen overstromingen beschermt. Dijken worden regelmatig op hoogte gebracht.

Een haven of luchthaven van wereldformaat die veel goederen of passagiers verwerkt en daarmee belangrijk is voor de economie van een land, zoals Rotterdam en Schiphol.

Natuur- en landbouwgebied tussen en rond steden, bedoeld om te wandelen, te boeren of de natuur te behouden. Het staat onder druk door woningbouw en wegen.

Het toenemend contact en de toenemende uitwisseling tussen landen op het gebied van handel, geld, informatie en cultuur. Producten en mensen leggen steeds grotere afstanden af.

De verdeling van soorten werk over landen: arme landen leveren vaak grondstoffen en eenvoudig werk, rijke landen doen het duurdere en gespecialiseerde werk.

Een groot gebied waar mensen opvallend veel kenmerken delen, zoals taal, godsdienst en gewoonten. Voorbeelden zijn de Arabische wereld en West-Europa.

Stoffen uit de natuur die mensen gebruiken, zoals olie, gas, water, hout en vruchtbare grond. Sommige raken op of worden vervuild, andere groeien weer aan.

Zó leven en produceren dat de aarde ook voor later bruikbaar blijft: zuinig met grondstoffen, weinig vervuiling en oog voor natuur en klimaat.

Informatie van een kaart aflezen door te letten op titel, legenda, schaal en windroos. Zo bepaal je waar iets ligt en hoe ver of in welke richting het is.

De verhouding tussen een afstand op de kaart en dezelfde afstand in werkelijkheid, bijvoorbeeld 1 op 100.000. Met de schaal reken je kaartafstanden om naar echte afstanden.

Denkbeeldige lijnen op de aardbol waarmee je een plaats precies kunt aangeven. Breedtegraden lopen evenwijdig aan de evenaar, lengtegraden van pool naar pool.

De hoogteverschillen in een landschap, zoals heuvels, bergen en dalen. Op een kaart wordt relief vaak met kleuren of hoogtelijnen weergegeven.