VMBO BB Aardrijkskunde cheat sheet

De aarde draait in 24 uur om haar eigen as (rotatie) van west naar oost; daardoor komt de zon op in het oosten en gaat onder in het westen.

De aardas staat scheef (ongeveer 23,5 graden); hierdoor ontstaan de seizoenen, niet door de afstand tot de zon.

De aarde draait in ongeveer 365 dagen om de zon (revolutie); een schrikkeljaar heeft 366 dagen.

Bij de evenaar is het warm omdat zonnestralen daar loodrecht invallen; bij de polen vallen ze schuin en verwarmen ze minder.

Tijdzones: de aarde is verdeeld in 24 tijdzones van elk 15 lengtegraden; bij elke zone naar het oosten komt er 1 uur bij.

De aardkorst bestaat uit aardplaten die langzaam bewegen; bij breuklijnen ontstaan aardbevingen en vulkanen.

Endogene krachten komen van binnenuit de aarde (vulkanisme, plooiing); exogene krachten werken van buitenaf (erosie, verwering, sedimentatie).

Een rivier stroomt van hoog naar laag: in de bovenloop snijdt ze diep in (erosie), in de benedenloop zet ze materiaal af (sedimentatie).

Het water kent een korte kringloop (verdamping, condensatie, neerslag, afstroming) en een lange kringloop via oceanen en grondwater.

Bevolkingsdichtheid = aantal inwoners gedeeld door de oppervlakte in km²; uitgedrukt in inwoners per km².

Natuurlijke bevolkingsgroei = geboortecijfer min sterftecijfer; sociale bevolkingsgroei = immigratie min emigratie.

In het demografisch transitiemodel daalt eerst het sterftecijfer en pas later het geboortecijfer; daardoor groeit de bevolking tijdelijk snel.

Pushfactoren duwen mensen weg uit een gebied (oorlog, werkloosheid, droogte); pullfactoren trekken mensen aan (werk, veiligheid, onderwijs).

Een vergrijzende bevolking ontstaat door lage geboortecijfers en hogere levensverwachting; gevolg is druk op pensioenen en zorg.

Verstedelijking is het groeiende aandeel van de bevolking dat in steden woont; in Nederland woont het grootste deel in de Randstad.

Een cultuurgebied is een gebied met gedeelde kenmerken zoals taal, godsdienst en gewoonten; grenzen tussen cultuurgebieden zijn geleidelijk, niet scherp.

Migratie kan tijdelijk of permanent zijn; arbeidsmigranten, vluchtelingen en gezinsherenigers hebben verschillende redenen om te verhuizen.

Bij een kaart met een schaal van 1 : 100 000 is 1 cm op de kaart gelijk aan 1 km in werkelijkheid.

Nederland ligt in de delta van Rijn, Maas en Schelde; de bodem bestaat vooral uit klei, zand en veen.

De Randstad is het stedelijk gebied met Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht; daarbuiten liggen landelijke en perifere regio's.

De Nederlandse economie is sterk in logistiek en handel dankzij de haven van Rotterdam en de ligging aan zee en rivieren.

Nederland beschermt zich tegen water met dijken, duinen, stormvloedkeringen en de Deltawerken; ongeveer een kwart van het land ligt onder NAP.

Polders zijn stukken land die zijn drooggelegd, bijvoorbeeld de Flevopolder; ze liggen lager dan het omringende water en worden bemalen.

In Europa lopen klimaatzones van noord naar zuid: zeeklimaat in het westen, landklimaat in het oosten, middellandse zeeklimaat in het zuiden.

De EU is een samenwerkingsverband van Europese landen met een gemeenschappelijke markt en vrij verkeer van personen, goederen, diensten en kapitaal.

Op mondiale schaal zijn er welvarende centrumgebieden (Noord-Amerika, Europa, Oost-Azië) en armere periferieën (delen van Afrika en Zuid-Azië).

Een thematische kaart toont één onderwerp (bijvoorbeeld bevolkingsdichtheid); een overzichtskaart toont landen, steden en rivieren.