Sperziebonen in november: Kenia of het Westland?
Een supermarktketen met 200 winkels in Nederland wil in november sperziebonen verkopen. Twee leveranciers doen een aanbod.
Leverancier A: kleine boeren bij het Naivashameer in Kenia. De bonen groeien in de open lucht en worden met de hand geoogst. Het water komt via irrigatie uit het meer; het peil van het meer is in twintig jaar twee meter gezakt. De bonen gaan per vliegtuig naar Amsterdam: voor 1 kilo bonen is ongeveer 10 kilo CO2 nodig. Ongeveer 800 boeren en seizoensarbeiders verdienen er hun inkomen mee, en de sector betaalt beter dan de plaatselijke landbouw. Prijs: € 2,10 per kilo.
Leverancier B: kassen in het Westland. De bonen groeien in november met aardgasverwarming en kunstlicht: ongeveer 4 kilo CO2 per kilo bonen. Er is weinig water nodig, want regenwater wordt in bassins opgevangen. De kweker heeft 40 vaste werknemers. Prijs: € 2,90 per kilo.
De inkoopmanager moet kiezen en de keten wil 'duurzamer' worden.
1. Noem voor elk van de drie soorten belangen (ecologisch, economisch, sociaal) één gegeven uit de tekst dat in het voordeel is van leverancier A en één dat in het voordeel is van leverancier B.
Read the worked answer
Ecologisch (milieu). Voordeel A: de bonen groeien in de open lucht, dus er is geen aardgas nodig voor verwarming en geen kunstlicht. Voordeel B: de uitstoot van CO2 is veel lager (4 in plaats van 10 kilo per kilo bonen) en er is nauwelijks extra water nodig doordat regenwater wordt opgevangen. Nadeel van A aan de ecologische kant: het Naivashameer zakt twee meter en het vliegtransport kost veel energie.
Economisch (geld). Voordeel A: de prijs is € 2,10 per kilo, dus € 0,80 goedkoper dan B. Bij 200 winkels telt dat hard door. Voordeel B: de keten hoeft geen lange vliegtransporten te regelen en de aanvoer is betrouwbaar en dichtbij, wat opslag en logistiek eenvoudiger maakt.
Sociaal (mensen). Voordeel A: ongeveer 800 boeren en arbeiders hebben hierdoor inkomen, en het werk betaalt beter dan andere landbouw in de streek. Voordeel B: 40 vaste werknemers in Nederland hebben zeker werk, en de keten houdt werkgelegenheid in eigen land.
Conclusie van deze stap: geen van beide leveranciers wint op alle drie de punten. De keuze is dus een echte afweging, geen uitgemaakte zaak.
2. De inkoopmanager zegt: 'Klimaat is het belangrijkste, dus we kiezen voor B.' Beoordeel deze redenering. Betrek het water in Kenia, de werkgelegenheid en de prijs.
Read the worked answer
Het klopt deels. Op CO2 is B duidelijk beter: 4 kilo tegen 10 kilo per kilo bonen. Als CO2 het enige criterium is, is de conclusie logisch.
Maar de redenering is te smal. Ten eerste is CO2 niet het hele klimaatverhaal. In Kenia zakt het Naivashameer twee meter door irrigatie. Water is daar een schaars goed; in het Westland valt regen gratis in de bassins. Kies je voor B, dan verplaatst het probleem zich van energie naar water, en dat is ook een milieuprobleem.
Ten tweede het sociale belang. 800 mensen verliezen hun inkomen als de keten A laat vallen, en dat is in die streek beter betaald werk dan alternatieven. Duurzaamheid gaat niet alleen over CO2, maar ook over eerlijk werk en inkomen.
Ten derde de prijs. A is € 0,80 per kilo goedkoper. Bij groente die snel bederft, kan een duurdere leverancier betekenen dat er minder wordt verkocht.
Conclusie. De uitspraak 'klimaat eerst, dus B' is te kort door de bocht. Beter is om A te kiezen onder voorwaarden, of om de keuze per seizoen te maken: in de Nederlandse zomer kan de keten lokaal inkopen, in november uit Kenia.
3. Bedenk een afspraak die de supermarkt met leverancier A kan maken om het grootste nadeel van die keuze te verkleinen. Leg uit waarom die afspraak werkt.
Read the worked answer
**Grootste nadeel van A:**het vliegtransport (ongeveer 10 kilo CO2 per kilo bonen) en het zakkende waterpeil van het Naivashameer.
Afspraak 1: zuiniger irrigeren en het water meten. De supermarkt betaalt mee aan druppelirrigatie en aan meters die het waterverbruik per bedrijf bijhouden. Boeren gaan dan per kilo bonen minder water gebruiken, en de keten kan laten zien dat het waterverbruik daalt. Dat werkt omdat het probleem bij de bron wordt aangepakt: er wordt minder water uit het meer gehaald, terwijl de oogst op peil blijft.
Afspraak 2: geen luchtvracht als het ook over zee kan. Bonen die minder snel bederven of die bestemd zijn voor verwerking, kunnen per schip. Alleen de allerfijnste, snelst verkopende bonen gaan per vliegtuig. Dat werkt omdat de CO2-uitstoot van zeetransport per kilo veel lager is.
Waarom dit werkt: de supermarkt verliest de 800 banen niet, houdt de inkoopprijs laag en vermindert toch de twee grootste nadelen. De afspraak moet wel controleerbaar zijn, met jaarlijkse cijfers over water en transport, anders is het alleen een belofte.