Mens en maatschappij: bevolking, migratie, economie en ontwikkeling
Wat toetst dit domein? Mens en maatschappij gaat over mensen: hoeveel er zijn, waar ze wonen, waar ze naartoe gaan en hoe ze geld verdienen. Je moet bevolkingscijfers en grafieken lezen, migratie verklaren met push- en pullfactoren, en welvaart onderscheiden van welzijn.
Bevolking
- Natuurlijke groei = geboortecijfer − sterftecijfer. Daarnaast is er het migratiesaldo (immigratie − emigratie).
- De vorm van een bevolkingspiramide vertelt de geschiedenis. Brede basis en smalle top = jonge bevolking, hoge geboorte, lage levensverwachting. Smalle basis en brede top = vergrijzing.
- Demografische transitie: landen gaan van een hoog geboorte- én sterftecijfer naar laag/laag, meestal doordat gezondheidszorg en welvaart stijgen.
Migratie en cultuur
Pushfactoren duwen mensen weg (oorlog, droogte, werkloosheid); pullfactoren trekken aan (werk, veiligheid, familie). Cultuurgebieden herken je aan taal, godsdienst en gewoonten; binnen één cultuurgebied bestaan grote verschillen.
Economie en ontwikkeling
- Primaire sector: landbouw, visserij, mijnbouw. Secundaire sector: industrie en bouw. Tertiaire sector: diensten zoals handel, zorg en toerisme.
- Welvaart meet je met geld (bnp per hoofd); welzijn met gezondheid, onderwijs en veiligheid. Een land kan welvarend zijn en toch een laag welzijn hebben.
- Globalisering: productieketens worden over de wereld gespreid; lagelonenlanden doen het arbeidsintensieve werk.
Uitgewerkt voorbeeld
In Japan is de bevolkingspiramide een urn: smalle basis, brede top. Noem twee gevolgen. Stap 1: smalle basis = weinig geboorten; brede top = veel ouderen, dus vergrijzing. Stap 2: gevolg A: meer vraag naar zorg en pensioenen, betaald door minder werkenden. Gevolg B: arbeidstekort, opgelost met technologie of arbeidsmigranten. Stap 3: conclusie: dit volgt uit het einde van de demografische transitie, niet uit een natuurramp.
Waar je punten verliest
- Geboortecijfer (per 1.000 inwoners) en absolute aantallen door elkaar halen.
- Bij migratie alleen "arm naar rijk" noemen zonder push- of pullfactor te benoemen.
- Welvaart en welzijn als hetzelfde behandelen.
- Een bevolkingspiramide lezen zonder naar de leeftijdsas te kijken.