Mens en ruimte: Nederland, Europa en de wereld
Wat toetst dit domein? Mens en ruimte gaat over de inrichting van gebieden: hoe Nederland, Europa en de wereld hun ruimte gebruiken en welke keuzes daarbij gemaakt worden. Je moet verbanden leggen tussen bevolking, bereikbaarheid, water, economie en duurzaamheid.
Nederland: water en ruimte
Ongeveer een kwart van Nederland ligt onder NAP. Na de Watersnoodramp van 1953 kwamen de Deltawerken: dammen en stormvloedkeringen in Zeeland. Sinds 2006 werkt het programma Ruimte voor de Rivier: uiterwaarden worden verlaagd, dijken verlegd en nevengeulen gegraven, zodat hoogwater niet alleen door hogere dijken wordt tegengehouden. De Randstad (Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht) is het dichtstbevolkte gebied; Rotterdam en Schiphol zijn mainports: knooppunten van goederen- en personenvervoer met internationale betekenis.
Europa
De Europese Unie heeft 27 lidstaten. Binnen de EU is er vrij verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal; in twintig landen betaal je met de euro. Schengen (reizen zonder grenscontrole) en de euro zijn dus niet hetzelfde als EU-lidmaatschap. In Europa loopt de economische kern van Zuidoost-Engeland via de Rijn naar Noord-Italië: een centrum-periferiepatroon.
Wereld
Globalisering betekent dat handel, productie en informatie wereldwijd verbonden zijn: grondstoffen uit het ene land, onderdelen uit een tweede, assemblage in een derde. Duurzaamheid gaat over de vraag of dat op lange termijn vol te houden is.
Uitgewerkt voorbeeld
Waarom koos Nederland voor Ruimte voor de Rivier in plaats van alleen dijken verhogen? Stap 1: door klimaatverandering en verharding komen hogere piekafvoeren in de rivieren. Stap 2: hogere dijken geven bij een doorbraak meer schade, en de bodem achter de dijken zakt. Stap 3: krijgt de rivier meer ruimte, dan stroomt het water langzamer weg en daalt de piekhoogte. Conclusie: ruimte geven is veiliger en duurzamer dan alleen ophogen.
Waar je punten verliest
- NAP vergeten: "onder zeeniveau" betekent onder NAP, niet op elke plek onder de zeespiegel.
- EU, Schengen en de euro door elkaar halen.
- Bij globalisering alleen "handel" noemen en niet de productieketen.