I85PREP
⌘ K
HAVO ANW study materials
HAVO ANW study resources

HAVO ANW practice questions

One question at a time. Build your HAVO ANW understanding.

First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.

Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.

Question 1Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Bij een ANW-onderzoek naar de betrouwbaarheid van een meting wordt het begrip 'reproduceerbaarheid' gebruikt. Wat betekent dit precies?

  1. Dat de meting zo dicht mogelijk bij de werkelijke waarde uitkomt.
  2. Dat een andere onderzoeker met dezelfde methode en onderzoeksopzet tot vrijwel dezelfde resultaten komt. Correct answer.
  3. Dat de gebruikte meetapparatuur jaarlijks door een erkend laboratorium wordt geijkt.
  4. Dat de meetwaarden allemaal dicht bij elkaar liggen bij herhaling door dezelfde persoon.

Explanation

Reproduceerbaarheid gaat over herhaling door iemand anders met dezelfde methode en opzet: levert dat dezelfde uitkomst op? Het is dus breder dan de precisie van één metende persoon en verschilt van nauwkeurigheid, die over de afstand tot de ware waarde gaat.

Question 2Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling doet een proef met een slinger en noteert de slingertijd. Hij wil de invloed van de slingerlengte onderzoeken. Welke grootheid moet hij bewust constant houden om een zuiver verband te vinden?

  1. De massa van het slingergewicht Correct answer.
  2. Het aantal slingeringen dat hij telt
  3. De slingertijd
  4. De slingerlengte

Explanation

Bij een experiment met één onafhankelijke variabele (de lengte) moeten alle andere factoren die de slingertijd beïnvloeden gelijk blijven. De massa van het gewicht is zo'n storende factor en moet dus constant worden gehouden.

Question 3Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

In een artikel staat: 'Uit ons onderzoek blijkt dat koffie drinken de kans op hoofdpijn verlaagt.' De onderzoekers vergeleken alleen mensen die al veel koffie dronken met mensen die dat niet deden. Welke kritiek op de conclusie is het meest terecht vanuit ANW-perspectief?

  1. Er is een correlatie gevonden, maar daarmee is nog geen oorzakelijk verband aangetoond. Correct answer.
  2. De steekproef was te klein om iets over koffie te kunnen zeggen.
  3. Hoofdpijn is een subjectief verschijnsel en daarom niet te onderzoeken.
  4. Koffie bevat cafeïne en dat is een bekende stof, dus de conclusie klopt.

Explanation

Een verschil tussen twee groepen wijst op samenhang, niet automatisch op oorzaak en gevolg. Er kunnen andere verklaringen zijn, zoals verschil in leefstijl of het feit dat mensen met hoofdpijn juist minder koffie drinken.

Question 4Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Welke eenheid hoort bij de grootheid 'dichtheid' in het SI-stelsel?

  1. newton per vierkante meter
  2. joule per kilogram
  3. mol per liter
  4. kilogram per kubieke meter Correct answer.

Explanation

Dichtheid is massa per volume, dus in SI-eenheden kilogram gedeeld door kubieke meter. De andere eenheden horen bij druk, energie per massa en concentratie.

Question 5Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Een auto rijdt 120 km in 1,5 uur met constante snelheid. Wat is de gemiddelde snelheid in meter per seconde?

  1. ongeveer 44 m/s
  2. ongeveer 80 m/s
  3. ongeveer 22 m/s Correct answer.
  4. ongeveer 13 m/s

Explanation

De snelheid is 120 km gedeeld door 1,5 uur, dus 80 km/h. Omgerekend naar meter per seconde deel je door 3,6: 80 gedeeld door 3,6 is ongeveer 22 m/s.

Question 6Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Tijdens het remmen van een fiets wordt bewegingsenergie omgezet. In welke vorm wordt het grootste deel van die energie uiteindelijk omgezet?

  1. Zwaarte-energie van de fietser
  2. Chemische energie in de remblokjes
  3. Elektrische energie in het wiel
  4. Warmte in de remblokjes en velg Correct answer.

Explanation

Bij remmen zorgt wrijving ervoor dat bewegingsenergie wordt omgezet in warmte in de remblokjes en velg. De fietser en de fiets komen tot stilstand doordat deze energie als warmte verloren gaat.

Question 7Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Een gloeilamp van 60 W brandt 5 uur. Hoeveel energie verbruikt de lamp in kilowattuur?

  1. 3 kWh
  2. 300 kWh
  3. 12 kWh
  4. 0,3 kWh Correct answer.

Explanation

Het vermogen is 60 W, dat is 0,06 kW. Vermenigvuldig met de tijd van 5 uur: 0,06 keer 5 is 0,3 kWh.

Question 8Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Welke omschrijving van een atoom past bij het Rutherford-model?

  1. Een kern van protonen en neutronen met elektronen in vaste cirkelbanen op bepaalde afstanden.
  2. Een massieve bol waarin de negatieve lading gelijkmatig is verdeeld.
  3. Een wolk van kansverdelingen waarin elektronen zich op willekeurige plaatsen bevinden.
  4. Een kleine positieve kern met daaromheen bewegende elektronen in de lege ruimte. Correct answer.

Explanation

Rutherford concludeerde uit zijn verstrooiingsexperiment dat de positieve lading in een kleine kern zit en dat elektronen zich daarbuiten bevinden. Het atoom bestaat daardoor grotendeels uit lege ruimte.

Question 9Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Bij een kernreactie in een centrale wordt uranium-235 gespleten. Welke uitspraak over kernsplijting is juist?

  1. De massa van de reactieproducten is iets kleiner dan die van de beginstoffen en dat verschil komt vrij als energie. Correct answer.
  2. Er komen geen neutronen bij vrij, waardoor een kettingreactie onmogelijk is.
  3. De splijting verloopt pas bij extreem hoge temperaturen, zoals in de zon.
  4. Er ontstaat een zwaarder atoom doordat twee kernen samensmelten.

Explanation

Bij kernsplijting is de totale massa van de producten iets kleiner dan die van de oorspronkelijke kern; dit massaverschil verschijnt als energie volgens E = mc². Daarnaast komen er neutronen vrij die nieuwe splijtingen kunnen veroorzaken.

Question 10Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Radioactief jodium-131 heeft een halveringstijd van ongeveer 8 dagen. Een monster bevat 40 mg jodium-131. Hoeveel is na 24 dagen nog over, aangenomen dat er niets anders gebeurt?

  1. 13 mg
  2. 10 mg
  3. 5 mg Correct answer.
  4. 20 mg

Explanation

24 dagen is drie keer de halveringstijd van 8 dagen. De hoeveelheid halveert dus drie keer: 40 naar 20 naar 10 naar 5 mg.

Question 11Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Een patiënt krijgt een röntgenfoto. Waarom draagt de laborant loodschort en staat hij achter een scherm?

  1. Lood houdt röntgenstraling tegen en verkleint zo de dosis voor de laborant. Correct answer.
  2. Lood koelt de röntgenbuis en voorkomt oververhitting.
  3. Lood versterkt de röntgenstraling zodat een kortere belichting nodig is.
  4. Lood weerkaatst röntgenstraling terug naar de patiënt.

Explanation

Röntgenstraling wordt sterk verzwakt door materialen met een hoge dichtheid en een hoog atoomnummer, zoals lood. Een loodschort en scherm verkleinen daardoor de stralingsdosis voor de laborant.

Question 12Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Water heeft een grotere soortelijke warmte dan zand. Wat betekent dit voor een dag aan zee?

  1. Zand houdt warmte langer vast dan water omdat het een grotere dichtheid heeft.
  2. Water en zand warmen bij dezelfde instraling even snel op.
  3. Water warmt overdag sneller op dan zand omdat het dichter is.
  4. Zand warmt overdag sneller op dan water en koelt 's nachts ook sneller af. Correct answer.

Explanation

Een grotere soortelijke warmte betekent dat er meer energie nodig is om dezelfde temperatuurstijging te bereiken. Water heeft daardoor meer tijd nodig om op te warmen en af te koelen dan zand, waardoor zand overdag sneller warm wordt en 's nachts sneller afkoelt.

Question 13Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Een schaatser glijdt over het ijs. Welke kracht zorgt ervoor dat hij bij het afzetten vooruitkomt?

  1. De zwaartekracht op de schaatser
  2. De luchtdruk op de rug van de schaatser
  3. De wrijvingskracht tussen schaats en ijs in de rijrichting
  4. De reactiekracht van het ijs op de schaats bij het schuin afzetten Correct answer.

Explanation

Bij het afzetten duwt de schaatser schuin achteruit tegen het ijs; volgens de derde wet van Newton duwt het ijs met een even grote kracht schuin vooruit terug. Die reactiekracht levert de voorwaartse beweging.

Question 14Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Een blokje van 2 kg hangt stil aan een touw. Welke uitspraak over de krachten op het blokje is juist?

  1. De spankracht en de zwaartekracht zijn even groot en tegengesteld gericht. Correct answer.
  2. Er werkt alleen zwaartekracht, omdat het blokje stil hangt.
  3. De zwaartekracht is groter dan de spankracht, maar dat heft elkaar op.
  4. De spankracht in het touw is groter dan de zwaartekracht, anders zou het blokje vallen.

Explanation

Als een voorwerp in rust is, is de som van de krachten nul. De spankracht omhoog moet dus precies even groot zijn als de zwaartekracht omlaag.

Question 15Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling ziet door een microscoop een cel met een celwand en bladgroenkorrels. Tot welk type organisme behoort deze cel hoogstwaarschijnlijk?

  1. Een schimmelcel zonder bladgroen
  2. Een dierlijke cel
  3. Een plantencel Correct answer.
  4. Een bacterie

Explanation

Een celwand plus bladgroenkorrels wijst op een plantencel. Dierlijke cellen hebben geen celwand, bacteriën hebben geen bladgroenkorrels en schimmels hebben wel een celwand maar geen bladgroenkorrels.

Question 16Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Bij fotosynthese wordt koolstofdioxide omgezet. Welke stoffen zijn de beginstoffen van fotosynthese en welke wordt als zuurstof afgegeven?

  1. Water en zuurstof zijn beginstoffen; glucose komt vrij.
  2. Zuurstof en glucose zijn beginstoffen; koolstofdioxide komt vrij.
  3. Koolstofdioxide en glucose zijn beginstoffen; water komt vrij.
  4. Koolstofdioxide en water zijn beginstoffen; zuurstof komt vrij. Correct answer.

Explanation

Bij fotosynthese nemen planten koolstofdioxide en water op en gebruiken ze lichtenergie om glucose te maken. Daarbij komt zuurstof vrij als afvalproduct.

Question 17Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

In een voedselweb eet een veldmuis zaden, en een buizerd eet de veldmuis. De zaden bevatten 10 000 joule aan energie. Ongeveer 10% van de energie komt in de volgende trofische niveau terecht. Hoeveel energie is er ongeveer beschikbaar voor de buizerd?

  1. 10 joule
  2. 10 000 joule
  3. 100 joule Correct answer.
  4. 1000 joule

Explanation

Per stap in de voedselketen gaat ongeveer 90% van de energie verloren, vooral als warmte bij verbranding. Van 10 000 joule blijft voor de muis 1000 joule over en voor de buizerd nog eens 10% daarvan: ongeveer 100 joule.

Question 18Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Bij een erfelijke aandoening hebben twee ouders zonder verschijnselen toch een kind met de aandoening. Welk erfelijk patroon past hierbij het beste?

  1. Mitochondriaal, omdat de aandoening dan alleen via de moeder wordt doorgegeven.
  2. Autosomaal recessief, omdat beide ouders drager kunnen zijn zonder verschijnselen. Correct answer.
  3. Autosomaal dominant, omdat beide ouders de aandoening dan zouden hebben.
  4. Geslachtsgebonden dominant via de vader, omdat dochters altijd de aandoening krijgen.

Explanation

Bij een recessieve aandoening hebben dragers één afwijkend allel en geen verschijnselen. Twee drager-ouders kunnen samen een kind krijgen met twee afwijkende allelen, en dus met de aandoening.

Question 19Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Bij een populatie konijnen ontstaan door mutatie enkele dieren met een donkerder vacht. In een gebied met veel schaduw overleven deze dieren beter. Welk begrip beschrijft dit proces het beste?

  1. Erfelijke modificatie
  2. Kunstmatige selectie
  3. Natuurlijke selectie Correct answer.
  4. Adaptatie door gericht aanpassen

Explanation

Natuurlijke selectie houdt in dat individuen met gunstige eigenschappen meer nakomelingen krijgen, waardoor die eigenschap in de populatie toeneemt. De donkere vacht is hier in het voordeel.

Question 20Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Een ecosysteem wordt beschreven als 'veerkrachtig'. Wat betekent dat in de ecologie?

  1. Dat het ecosysteem altijd dezelfde soorten blijft bevatten, ongeacht verstoringen.
  2. Dat het ecosysteem een zo groot mogelijke biodiversiteit heeft.
  3. Dat het ecosysteem geen invloed van buitenaf ondervindt.
  4. Dat het ecosysteem na een verstoring terugkeert naar een vergelijkbare toestand. Correct answer.

Explanation

Veerkracht (resilience) is het vermogen van een ecosysteem om na een verstoring terug te keren naar een stabiele toestand. Het gaat dus om herstel, niet om het volledig vermijden van verandering.

Question 21Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Een fabriek loost warm water in een rivier. Wat is een waarschijnlijk gevolg voor het zuurstofgehalte van het rivierwater?

  1. Het zuurstofgehalte daalt, omdat warm water minder zuurstof kan bevatten. Correct answer.
  2. Het zuurstofgehalte blijft gelijk, omdat temperatuur geen invloed heeft op opgeloste gassen.
  3. Het zuurstofgehalte daalt alleen als er ook zout in het water komt.
  4. Het zuurstofgehalte stijgt, omdat warm water meer zuurstof kan bevatten.

Explanation

De oplosbaarheid van zuurstof in water neemt af naarmate de temperatuur stijgt. Warm geloosd water verlaagt daardoor het zuurstofgehalte, wat nadelig kan zijn voor vissen en andere waterorganismen.

Question 22Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Bij de verbranding van aardgas ontstaat onder andere koolstofdioxide. Waarom wordt dit als broeikasgas beschouwd?

  1. Het reageert met ozon en veroorzaakt daardoor gat in de ozonlaag.
  2. Het houdt infrarode straling van de aarde tegen en versterkt zo het broeikaseffect. Correct answer.
  3. Het houdt ultraviolette straling van de zon tegen en koelt de aarde af.
  4. Het weerkaatst zichtbaar zonlicht terug naar de ruimte.

Explanation

Koolstofdioxide laat zichtbaar zonlicht door maar absorbeert een deel van de infrarode warmtestraling die de aarde uitzendt. Daardoor blijft meer warmte in de atmosfeer, wat het broeikaseffect versterkt.

Question 23Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling leest een nieuwsbericht over een nieuwe behandeling. Het bericht meldt dat de overlevingskans met 50% is gestegen, van 2% naar 3%. Welke interpretatie is het meest correct?

  1. De overlevingskans is met 50 procentpunten gestegen, wat een groot effect is.
  2. De absolute toename is 1 procentpunt, wat een klein effect is ondanks de grote relatieve stijging. Correct answer.
  3. De behandeling werkt bij de helft van alle patiënten, dus is zeer effectief.
  4. De relatieve stijging van 50% betekent dat de absolute stijging ook 50% is.

Explanation

Een stijging van 2% naar 3% is een absolute toename van 1 procentpunt, terwijl de relatieve toename 50% is. Voor de beoordeling van het effect is het absolute verschil vaak belangrijker dan de relatieve stijging.

Question 24Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Bij een onderzoek naar de werking van een nieuw medicijn krijgt de ene groep het medicijn en de andere groep een placebo. Waarom is een placebo-groep belangrijk?

  1. Om de bijwerkingen van het medicijn sneller zichtbaar te maken.
  2. Om het effect van het medicijn te scheiden van het effect van de verwachting van de deelnemer. Correct answer.
  3. Om de dosis van het medicijn voor elke deelnemer gelijk te houden.
  4. Om te zorgen dat de deelnemers niet weten dat ze meedoen aan een onderzoek.

Explanation

Een placebo-groep maakt het mogelijk het werkelijke effect van het medicijn te onderscheiden van het placebo-effect, dat wil zeggen het effect van verwachting en aandacht. Alleen bij een vergelijking met placebo kun je vaststellen of het medicijn zelf helpt.

Question 25Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling beweert: 'Wetenschappelijke kennis is definitief, want een theorie is bewezen.' Welke uitspraak over de aard van wetenschappelijke kennis is juist?

  1. Een theorie is een vermoeden dat nog niet is onderzocht.
  2. Een wet en een theorie zijn precies hetzelfde in de wetenschap.
  3. Als een theorie vaak is bevestigd, kan ze niet meer onjuist blijken.
  4. Wetenschappelijke kennis is voorlopig en kan worden bijgesteld door nieuwe waarnemingen. Correct answer.

Explanation

Wetenschappelijke kennis is in principe voorlopig: nieuwe gegevens kunnen een theorie ondersteunen of juist weerleggen. Daarom is wetenschap een voortdurend proces van toetsen en bijstellen.

Question 26Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling onderzoekt of de groeisnelheid van tuinkers afhangt van de kleur van het licht. Hij zet drie bakjes onder rood, groen en wit licht, met verder gelijke omstandigheden. Wat is in dit onderzoek de onafhankelijke variabele?

  1. De groeisnelheid van de tuinkers
  2. De kleur van het licht Correct answer.
  3. De hoeveelheid water per bakje
  4. De temperatuur in het lokaal

Explanation

De onafhankelijke variabele is de factor die de onderzoeker bewust verandert: hier de lichtkleur. De groeisnelheid is de afhankelijke variabele die je meet, terwijl temperatuur en waterhoeveelheid constant moeten blijven als gecontroleerde variabelen.

Question 27Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Een auto rijdt met een constante snelheid van 20 m/s gedurende 15 seconden. Welke afstand legt de auto in die tijd af?

  1. 1,33 m
  2. 35 m
  3. 150 m
  4. 300 m Correct answer.

Explanation

Bij constante snelheid geldt afstand = snelheid × tijd. Invullen geeft 20 m/s × 15 s = 300 m. De eenheden (meter per seconde maal seconde) leveren meters op.

Question 28Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Een patiënt krijgt een injectie met een radioactieve stof voor een scan. Artsen kiezen bij voorkeur een stof met een korte halveringstijd. Wat is hiervan het belangrijkste voordeel?

  1. De stof kan dan langer bewaard worden in het ziekenhuis
  2. De stof wordt dan sneller opgenomen door de organen
  3. De straling is dan krachtiger en dus beter te meten
  4. De strelingsdosis voor de patiënt blijft beperkt omdat de activiteit snel afneemt Correct answer.

Explanation

Na elke halveringstijd wordt de activiteit gehalveerd, dus bij een korte halveringstijd verdwijnt de radioactieve stof snel uit het lichaam. Daardoor ontvangt de patiënt minder stralingsdosis. Het vermogen om straling te meten of de opname in organen hangt niet af van de halveringstijd.

Question 29Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Zetmeel en cellulose zijn beide opgebouwd uit glucose-eenheden. Toch kan de mens zetmeel verteren en cellulose niet. Wat is de beste verklaring?

  1. Cellulose wordt pas in de dikke darm afgebroken door zuurstof
  2. De glucose-eenheden zijn in cellulose anders gerangschikt, waardoor menselijke enzymen er niet bij passen Correct answer.
  3. Cellulose bevat geen glucose maar een ander type suiker
  4. Zetmeel wordt in de maag verteerd zonder enzymen

Explanation

Enzymen werken volgens het sleutel-slotprincipe: de ruimtelijke structuur van het molecuul moet passen bij het actieve centrum van het enzym. Cellulose heeft een andere rangschikking van glucose-eenheden dan zetmeel, waardoor menselijke verteringsenzymen cellulose niet kunnen afbreken.

Question 30Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling ziet in een grafiek dat de temperatuur van smeltend ijs tijdens het smelten constant blijft, ook al wordt er continu warmte toegevoerd. Waar gaat die toegevoerde energie naartoe?

  1. Naar de omgeving, want ijs neemt geen warmte op
  2. Naar het verhogen van de snelheid van de moleculen in het ijs
  3. Naar het vergroten van de massa van het water
  4. Naar het verbreken van bindingen tussen de watermoleculen bij de faseovergang Correct answer.

Explanation

Tijdens smelten blijft de temperatuur constant omdat de toegevoerde warmte wordt gebruikt om de bindingen tussen moleculen in de vaste fase te verbreken. Pas als al het ijs gesmolten is, stijgt de temperatuur weer. De gemiddelde bewegingsenergie van de moleculen neemt tijdens het smelten dus niet toe.

Question 31Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

In een nieuwsbericht staat: 'Door klimaatverandering is de zeespiegel de afgelopen eeuw met 20 cm gestegen.' Een leerling wil controleren of dit klopt. Wat is de meest betrouwbare werkwijze?

  1. Één foto van een strand vergelijken met een foto van vroeger
  2. De mening van een politicus over klimaat opzoeken
  3. Een enquête houden onder badgasten aan de kust
  4. Metingen van getijdestations over lange tijd vergelijken met satellietgegevens Correct answer.

Explanation

Betrouwbare controle vraagt om meetreeksen die lang genoeg zijn en onafhankelijk van elkaar zijn verzameld. Getijdestations en satellieten leveren beide kwantitatieve gegevens over een lange periode. Losse foto's, meningen en enquêtes zijn subjectief of te beperkt.

Question 32Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Bij een auto die met constante snelheid over een vlakke weg rijdt, is de voorwaartse kracht van de motor even groot als de tegenwerkende krachten. Wat volgt hieruit voor de beweging?

  1. De auto remt af omdat wrijving altijd wint
  2. De snelheid blijft constant omdat de nettokracht nul is Correct answer.
  3. De auto versnelt omdat de motor kracht levert
  4. De auto kan alleen vooruit als de nettokracht groter is dan nul

Explanation

Volgens de tweede wet van Newton bepaalt de nettokracht de versnelling. Als voorwaartse en tegenwerkende krachten elkaar opheffen, is de nettokracht nul en verandert de snelheid niet. Een constante snelheid kan dus gepaard gaan met werkende krachten.

Question 33Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling zegt: 'Een theorie is maar een idee, dus minder waard dan een wet.' Welke uitspraak geeft de wetenschapsfilosofische verhouding tussen theorie en wet correct weer?

  1. Een theorie wordt pas een wet zodra zij bewezen is
  2. Een wet is een vermoeden dat nog onderzocht moet worden
  3. Theorieën veranderen nooit, wetten wel
  4. Een theorie verklaart verschijnselen, terwijl een wet een patroon beschrijft; beide zijn op bewijs gebaseerd Correct answer.

Explanation

In de wetenschap is een theorie een samenhangend verklarend kader dat door veel bewijs wordt ondersteund. Een wet beschrijft een regelmatig patroon, vaak in formulevorm. Theorie en wet zijn geen rangorde in betrouwbaarheid en worden niet 'bewezen' in absolute zin.

Question 34Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Een geneesmiddel wordt getest met een dubbelblinde, gerandomiseerde opzet. Wat is het belangrijkste doel van de randomisatie?

  1. Het aantal deelnemers zo klein mogelijk houden
  2. Verschillen tussen de groepen bij aanvang zo veel mogelijk uitsluiten Correct answer.
  3. De resultaten sneller bekend maken
  4. Ervoor zorgen dat niemand weet wie het medicijn krijgt

Explanation

Door willekeurig toewijzen verdeel je bekende en onbekende eigenschappen van deelnemers gelijk over de groepen. Zo voorkom je dat verschillen in uitkomst door iets anders dan het medicijn komen. Blindering is een aparte maatregel tegen verwachtingseffecten.

Question 35Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Bij een kerncentrale wordt uranium-235 gebruikt. Een leerling beweert dat een kerncentrale geen koolstofdioxide uitstoot en daarom geen enkel milieuprobleem veroorzaakt. Welke kritiek op deze bewering is het meest terecht?

  1. De centrale stoot wel koolstofdioxide uit via de koeltorens
  2. De centrale verbruikt zuurstof uit de lucht waardoor de omgeving verarmt
  3. Er ontstaat langlevend radioactief afval dat veilig opgeslagen moet worden Correct answer.
  4. Uranium raakt zo snel op dat de centrale maar enkele jaren werkt

Explanation

Bij kernsplijting ontstaan splijtingsproducten die vaak lang radioactief blijven. Dit afval moet gedurende lange tijd veilig worden opgeslagen. De bewering dat er geen enkel milieuprobleem is, is dus onjuist, ook al komt er bij de reactie zelf geen koolstofdioxide vrij.

Question 36Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling meet de dichtheid van een stuk metaal. Hij weegt 54 g en bepaalt het volume met een maatcilinder op 20 cm³. Welke dichtheid vindt hij?

  1. 2,7 g/cm³ Correct answer.
  2. 0,37 g/cm³
  3. 74 g/cm³
  4. 1080 g/cm³

Explanation

Dichtheid is massa gedeeld door volume: 54 g / 20 cm³ = 2,7 g/cm³. Dat past bij aluminium. De eenheid g/cm³ hoort bij deze berekening.

Question 37Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Water stroomt in een rivier van een hooggelegen meer naar een laaggelegen dal. Welke energieomzetting vindt hierbij vooral plaats?

  1. Bewegingsenergie wordt omgezet in zwaarte-energie
  2. Chemische energie wordt omgezet in warmte
  3. Stralingsenergie wordt omgezet in elektrische energie
  4. Zwaarte-energie wordt omgezet in bewegingsenergie van het water Correct answer.

Explanation

Water op grote hoogte heeft veel zwaarte-energie. Bij het naar beneden stromen neemt de hoogte af en de snelheid toe, dus zwaarte-energie wordt omgezet in bewegingsenergie. Een deel gaat door wrijving verloren als warmte.

Question 38Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling leest dat een vaccin '99% effectief' is. In het onderzoek kregen 1000 gevaccineerden 10 infecties en 1000 niet-gevaccineerden 100 infecties. Welke interpretatie van de 99% is juist?

  1. 99% van de gevaccineerden werd niet ziek
  2. Slechts 1 op de 100 gevaccineerden kreeg bijwerkingen
  3. De kans op infectie was bij gevaccineerden 90% lager dan bij niet-gevaccineerden Correct answer.
  4. Het vaccin beschermt 99% van de bevolking levenslang

Explanation

De relatieve afname is (100 − 10)/100 = 90%. Het getal 99% hoort dus niet bij deze cijfers; de juiste berekening laat zien dat de infectiekans met 90% daalt. Dit illustreert dat je bij percentages altijd de onderliggende aantallen moet controleren.

Question 39Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling ziet dat een plant in een afgesloten doorzichtige bak met water en lucht onder invloed van licht zuurstof produceert. Na verloop van tijd stopt de zuurstofproductie. Wat is de meest waarschijnlijke oorzaak?

  1. Het koolstofdioxide in de bak is verbruikt, waardoor fotosynthese niet meer kan doorgaan Correct answer.
  2. De zuurstof remt de fotosynthese volledig af
  3. Het water is verdampt en de plant heeft geen water meer
  4. De plant is gestopt met ademhalen in het donker

Explanation

Bij fotosynthese is koolstofdioxide een beginstof. In een gesloten bak raakt dit gas op, waarna de fotosynthese stopt en er geen zuurstof meer vrijkomt. Water verdampt niet zomaar volledig in een gesloten bak.

Question 40Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Bij mensen komt het syndroom van Down voor wanneer er drie exemplaren van chromosoom 21 aanwezig zijn. Welke beschrijving van het ontstaan past hierbij?

  1. Het aantal geslachtschromosomen is veranderd
  2. Beide ouders hebben een recessief gen voor de aandoening
  3. Een gen op chromosoom 21 is gemuteerd door straling
  4. Bij de vorming van een geslachtscel is chromosoom 21 niet goed verdeeld Correct answer.

Explanation

Het syndroom van Down ontstaat meestal doordat bij de meiose een chromosoom 21 niet netjes wordt verdeeld. Daardoor bevat een geslachtscel twee exemplaren van chromosoom 21 en heeft het kind er drie. Dit is een chromosoomafwijking, geen enkelvoudige genmutatie en geen geslachtschromosoomafwijking.

Question 41Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

In een voedselketen gras → konijn → vos neemt de hoeveelheid beschikbare energie per stap sterk af. Wat is hiervan de belangrijkste oorzaak?

  1. Organismen gebruiken een groot deel van de energie voor eigen stofwisseling en verliezen die als warmte Correct answer.
  2. De energie wordt omgezet in massa die niet meer meetelt
  3. Elke stap heeft een lagere temperatuur, waardoor energie verdwijnt
  4. De vos eet niet alle konijnen op, dus blijft er energie over

Explanation

Van de opgenomen energie wordt een groot deel gebruikt voor ademhaling, beweging en warmteproductie. Slechts een klein deel wordt vastgelegd in het lichaam van het organisme en komt beschikbaar voor de volgende schakel. Daarom is de energiepiramide breed aan de basis en smal aan de top.

Question 42Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Een fabriek loost koelwater met een hoge temperatuur in een rivier. Wat gebeurt er met het zuurstofgehalte van het rivierwater en waarom?

  1. Het daalt alleen 's nachts, omdat planten dan geen zuurstof maken
  2. Het stijgt, omdat warm water meer zuurstof opneemt uit de lucht
  3. Het daalt, omdat warm water minder zuurstof kan bevatten en organismen sneller zuurstof verbruiken Correct answer.
  4. Het blijft gelijk, omdat zuurstof niet afhankelijk is van temperatuur

Explanation

De oplosbaarheid van zuurstof in water neemt af naarmate de temperatuur stijgt. Bovendien verbruiken waterorganismen bij hogere temperatuur meer zuurstof door een snellere stofwisseling. Beide effecten verlagen het beschikbare zuurstofgehalte, wat vissen kan schaden.

Question 43Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling hoort dat de ozonlaag boven Antarctica dunner wordt. Welke uitspraak over de rol van ozon in de atmosfeer is juist?

  1. Ozon is het belangrijkste gas dat bij fotosynthese wordt gebruikt
  2. Ozon in de stratosfeer houdt warmte vast en versterkt daarmee het broeikaseffect
  3. Ozon ontstaat vooral bij de verbranding van fossiele brandstoffen
  4. Ozon in de stratosfeer houdt een deel van de ultraviolette straling van de zon tegen Correct answer.

Explanation

In de stratosfeer absorbeert ozon een groot deel van de ultraviolette straling, waardoor minder UV-straling het aardoppervlak bereikt. Dit is een ander effect dan het vasthouden van warmte door broeikasgassen zoals koolstofdioxide. Ozon bij het aardoppervlak is juist schadelijk.

Question 44Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Bij een experiment wil een leerling aantonen dat een plant voor fotosynthese licht nodig heeft. Hij gebruikt twee planten: één in het licht en één in het donker. Welke verbetering maakt het experiment het meest overtuigend?

  1. Hij zet beide planten in het donker en meet alleen de eerste dag
  2. Hij herhaalt het experiment met een andere plantensoort in het licht
  3. Hij gebruikt een plant in het licht en meet alleen de zuurstof na een week
  4. Hij zorgt dat beide planten dezelfde soort, grootte en hoeveelheid water krijgen Correct answer.

Explanation

Een goed experiment heeft één verschil tussen de groepen: de onderzochte factor, hier licht. Alle andere omstandigheden moeten gelijk zijn om te voorkomen dat een ander verschil de uitkomst verklaart. Daarnaast is herhaling bij dezelfde opzet nuttig.

Question 45Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling fietst met een snelheid van 18 km/h. Hoeveel m/s is dat?

  1. 1,8 m/s
  2. 5 m/s Correct answer.
  3. 18 m/s
  4. 65 m/s

Explanation

Om van km/h naar m/s te gaan, deel je door 3,6. Dus 18 / 3,6 = 5 m/s. Deze omrekenfactor komt doordat een kilometer 1000 m is en een uur 3600 s.

Question 46Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

In een nieuwsbericht staat dat een nieuwe behandeling 'de kans op overlijden met 50% verlaagt'. De oorspronkelijke kans was 2%. Wat is de nieuwe kans en waarom is de presentatie misleidend?

  1. 4%; de kans wordt verdubbeld
  2. 50%; de kans wordt gehalveerd ten opzichte van 100%
  3. 1%; een halvering van een klein risico klinkt groot maar het absolute verschil is klein Correct answer.
  4. 2%; de kans verandert niet omdat 50% klein is

Explanation

Een relatieve daling van 50% op een basisrisico van 2% geeft een nieuwe kans van 1%. Het absolute verschil is slechts één procentpunt. Relatieve percentages kunnen een klein effect daardoor groter laten lijken dan het is; daarom moet je ook naar het absolute risico kijken.

Question 47Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling ziet dat een blokje hout blijft drijven op water. Wat zegt dit over de dichtheid van het hout?

  1. De dichtheid van het hout is groter dan die van water
  2. De dichtheid van het hout is precies gelijk aan die van water
  3. De dichtheid van het hout is kleiner dan die van water Correct answer.
  4. Hout heeft geen dichtheid omdat het poreus is

Explanation

Een voorwerp blijft drijven als de opwaartse kracht groot genoeg is om het gewicht te dragen. Dat gebeurt wanneer de dichtheid van het voorwerp kleiner is dan die van de vloeistof. Hout heeft dus een kleinere dichtheid dan water.

Question 48Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Bij de verbranding van aardgas in een cv-ketel ontstaat waterdamp en koolstofdioxide. Een leerling beweert dat de massa van de gassen die ontstaan gelijk is aan de massa van het verbruikte aardgas plus de gebruikte zuurstof. Klopt dat?

  1. Ja, maar alleen als de ketel volledig is geïsoleerd
  2. Nee, want bij verbranding verdwijnt een deel van de massa als warmte
  3. Nee, want waterdamp heeft geen massa
  4. Ja, want bij een chemische reactie blijft de totale massa behouden Correct answer.

Explanation

Volgens de wet van behoud van massa is de totale massa van de beginstoffen gelijk aan de totale massa van de reactieproducten. Warmte is een vorm van energie en geen stof met massa die 'verdwijnt'. Daarom geldt massa aardgas + massa zuurstof = massa water + massa koolstofdioxide.

Question 49Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling leest dat wetenschappers een nieuwe exoplaneet hebben gevonden door kleine dipjes in het licht van een ster te meten. Welke redenering ligt hieraan ten grondslag?

  1. De ster verandert van kleur doordat de planeet hem verwarmt
  2. De planeet zendt zelf licht uit dat de ster versterkt
  3. De zwaartekracht van de planeet buigt het licht om naar de aarde
  4. Een planeet die voor de ster langs beweegt, houdt tijdelijk een deel van het sterlicht tegen Correct answer.

Explanation

Bij de overgangsmethode meet je de helderheid van een ster in de loop van de tijd. Als een planeet voor de ster langs schuift, wordt een klein deel van het licht geblokkeerd en zie je een tijdelijke daling. Uit de regelmaat van die dipjes leid je de omlooptijd af.

Question 50Algemene Natuurwetenschappen (ANW)

Een leerling wil weten of koffie met cafeïne de reactietijd beïnvloedt. Hij meet bij tien proefpersonen de reactietijd voor en na het drinken van koffie. Welk type onderzoek is dit?

  1. Een literatuuronderzoek zonder eigen metingen
  2. Een observationeel onderzoek zonder ingreep
  3. Een experimenteel onderzoek met een voor- en nameting binnen dezelfde groep Correct answer.
  4. Een enquête onder koffiedrinkers

Explanation

De onderzoeker grijpt bewust in door koffie te laten drinken en meet daarna het effect. Omdat dezelfde personen voor en na worden gemeten, is dit een experiment met een voor- en nameting. Een controlegroep met cafeïnevrije koffie zou de opzet sterker maken.