Beweegplan bij diabetes type 2, knieklachten en ploegendienst
Een man van 54 (1,74 m, 94 kg, BMI 31) heeft diabetes type 2 (HbA1c 58 mmol/mol) en gebruikt metformine en een bloeddrukverlager. Hij werkt in vierploegendienst als vrachtwagenchauffeur en zit naar eigen zeggen negen uur per dag. Hij loopt ongeveer 1.500 stappen per dag. Zijn knie doet pijn: 4 op 10 in rust na het werk, 7 op 10 bij traplopen. Hij wil graag hard gaan lopen om snel af te vallen, want 'dat doet iedereen op YouTube'. De huisarts verwijst hem naar een gecombineerde leefstijlinterventie, maar daar is een wachtlijst van veertien weken. Hij zegt: 'Ik weet dat ik iets moet doen, maar ik heb het al twee keer geprobeerd en dan houd ik het niet vol.' Hij woont samen, zijn partner kookt en is matig positief. Hij heeft een stappenteller en een smartphone.
1. Beargumenteer waarom hardlopen op dit moment geen goede eerste keuze is en beschrijf met FITT wat je de eerste twaalf weken wel doet.
Read the worked answer
Bij hardlopen komt per stap twee tot drie keer het lichaamsgewicht op de knie, en bij een BMI van 31, een basis van 1.500 stappen per dag en kniepijn die bij traplopen oploopt naar 7 op 10 is de kans groot dat hij binnen twee weken een opflakkering krijgt en afhaakt. Dat versterkt precies de overtuiging die hem al twee keer heeft dwarsgezeten. Verbieden is niet nodig; kiezen voor een andere, minder belastende vorm wel.
Frequentie: drie tot vijf dagen per week bewegen, plus twee keer per week kracht. Intensiteit: matig, Borg 12 tot 14 of de praattest, dus kunnen praten maar niet zingen. Tijd: opbouwen van twee keer 10 minuten naar 30 minuten per dag, met een totaal van 150 minuten per week, verdeeld over meerdere dagen. Type: wandelen, fietsen of zwemmen, aangevuld met kracht voor quadriceps, bilspieren en heupen (zitten-staan, step-ups in ondiep water, lichte beenpers). Bouw het aantal stappen met ongeveer 10 procent per week op: van 1.500 naar circa 4.000 in zes weken en naar 7.000 in twaalf weken. Voor gewichtsverlies is voeding doorslaggevend; verwijs daarvoor naar de diëtist en beloof geen kilo's op basis van bewegen alleen.
2. Hoe sluit je met je begeleiding aan bij zijn fase van gedragsverandering en bij zijn ploegendienst?
Read the worked answer
Hij zit in de contemplatiefase: hij weet dat het moet, maar zijn eerdere pogingen zijn mislukt. Duwen levert verzet op. Gebruik motiverende gespreksvoering: open vragen, bevestigen, reflecteren en samenvatten, en vraag naar wat er de vorige twee keer precies misging. Vraag hem zijn belangrijkheid en vertrouwen een cijfer te geven en wat er nodig is om een punt hoger te komen; dat levert de aanknopingspunten voor het plan.
Vertalen naar de ploegendienst betekent: kleine, concrete als-dan-afspraken die ook bij wisselende diensten overleven, bijvoorbeeld 'als ik nachtdienst heb, loop ik vijftien minuten voordat ik begin'. Hang bewegen aan bestaande routines (na het lossen, voor het eten) en houd blokken kort, want losse blokken van tien minuten tellen mee. Laat hem met de stappenteller zelf monitoren en spreek een vast, kort belmoment per week af. Geef twee opties (wandelen of fietsen) zodat hij zelf kan kiezen en betrek de partner bij het koken met concrete, haalbare vervangingen. Behandel slaap en eetpatroon rond de diensten als deel van het plan, niet als bijzaak.
3. Wanneer verwijs je terug naar de huisarts of een andere professional, en welke uitkomstmaten gebruik je om het plan bij te sturen?
Read the worked answer
Verwijs bij pijn op de borst of onverklaarde benauwdheid tijdens inspanning, duizeligheid, klachten bij een glucose onder 4 of boven 15 mmol/L, sterk verhoogde bloeddruk, en bij knieklachten die wijzen op meer dan alleen belasting: zwelling die dagen aanhoudt, slotklachten of doorzakken. Kniepijn die langer dan 24 tot 48 uur na bewegen verhoogd blijft, is een reden om de belasting te verlagen en een fysiotherapeut te laten meekijken. Verder: diëtist voor de voeding en de leefstijlinterventie, huisarts voor medicatie en HbA1c-verloop, en bij aanhoudend slaapgebrek of somberheid de huisarts of praktijkondersteuner.
Als uitkomstmaten gebruik je een beperkte set: gemiddeld aantal stappen over zeven dagen, minuten matig intensieve beweging per week, buikomvang en gewicht, een functionele test (30 seconden zitten-staan of 6-minutenlooptest), kniepijn op een schaal van 0 tot 10 en het aantal uitgevoerde sessies. HbA1c laat je na drie maanden door de huisarts bepalen. Evalueer na twee en na zes weken, daarna per drie maanden. Blijven de stappen na vier weken steken, verander dan het plan zelf (kortere blokken, andere activiteit, meer sociale steun) in plaats van dezelfde boodschap te herhalen.