VWO Bewegen, sport en maatschappij key terms

Een aangeleerde, doelgerichte beweging die je met oefening onder controle krijgt, zoals dribbelen of een lay-up. Je kunt hem herhalen en aanpassen aan de situatie.

De concrete uitvoering van een beweging, bijvoorbeeld de wijze waarop iemand springt of gooit. Binnen eenzelfde vaardigheid bestaan verschillende uitvoeringen.

Het effect dat het leren van de ene beweging heeft op het leren of uitvoeren van een andere. Dat kan bevorderen (positieve transfer) of hinderen (negatieve transfer).

Een leermethode waarbij de sporter veel variaties van een beweging oefent zonder vaste techniek. Zo leert het lichaam zelf een oplossing te vinden die in verschillende situaties werkt.

Een afspraak die bepaalt hoe een spel of wedstrijd verloopt, zoals wat wel en niet mag en hoe wordt gescoord. Regels bepalen mede de tactiek en de rolverdeling.

De manier waarop een team of trainer het spel wil spelen: aanvallend of verdedigend, met nadruk op balbezit of op snel counteren. De visie stuurt de keuze van tactiek en oefenstof.

Het plan waarmee een sporter of team gebruikmaakt van eigen sterktes en zwaktes van de tegenstander om het spel te winnen. Tactiek gaat over keuzes, niet over de technische uitvoering zelf.

Het vermogen om bewegingen van verschillende lichaamsdelen soepel en doelgericht op elkaar af te stemmen. Het is een voorwaarde om techniek onder wisselende omstandigheden te beheersen.

De lichamelijke eigenschappen die bepalen hoeveel inspanning je kunt leveren en volhouden, zoals kracht, snelheid, uithoudingsvermogen en lenigheid. Ze zijn trainbaar door herhaalde belasting.

Het vermogen om met zuurstof energie te leveren voor langdurige inspanning. Een hoge aerobe capaciteit betekent dat je langer op een matig tempo kunt doorgaan.

Het vermogen om zonder zuurstof energie te leveren bij korte, zeer intensieve inspanning. Dit systeem raakt snel uitgeput en herstelt na enkele minuten rust.

Een stof die vrijkomt bij de afbraak van glucose zonder zuurstof. Bij hoge intensiteit stapelt lactaat zich op, wat spiervermoeidheid mede veroorzaakt.

De belasting die een training op het lichaam legt en die een aanpassing uitlokt. De prikkel moet zwaar genoeg zijn om effect te hebben, maar niet zo zwaar dat herstel onmogelijk wordt.

Het verschijnsel dat het lichaam na een belasting en voldoende rust sterker of beter terugkomt dan voor de training. Te weinig rust of te veel belasting verstoort dit herstelproces.

Een toestand waarin het lichaam onvoldoende herstelt door te veel of te zware training. Symptomen zijn onder meer vermoeidheid, slechtere prestaties en een verhoogde rusthartslag.

De mate van inspanning tijdens een training, vaak uitgedrukt als percentage van de maximale hartfrequentie of als ervaren zwaarte. Intensiteit bepaalt welk energiesysteem vooral wordt aangesproken.

Het aantal hartslagen per minuut. Tijdens inspanning stijgt de hartfrequentie om meer zuurstof naar de spieren te brengen; daarom wordt ze gebruikt om trainingsintensiteit te sturen.

Het opbouwen van een trainingsjaar in fases met wisselende belasting en herstel, zodat de sporter op het juiste moment in topvorm is. Vaak met een basis-, wedstrijd- en herstelfase.

Een landelijke organisatie die een tak van sport vertegenwoordigt, regels vaststelt, competities organiseert en leden en verenigingen ondersteunt.

Een lokale club waar leden samen sporten, meestal met vrijwilligers die trainingen en wedstrijden organiseren. De vereniging is een belangrijke plek voor sociale binding.

De overkoepelende Nederlandse organisatie van sportbonden en de vertegenwoordiger van Nederland bij het Internationaal Olympisch Comité. Zij coördineert topsportbeleid en ondersteunt sporters.

De rol van de landelijke overheid bij sport: wetgeving, financiering, ruimte voor sportaccommodaties en stimuleren van bewegen. Gemeenten voeren veel van dit beleid concreet uit.

Een fysieke voorziening om te sporten, zoals een sporthal, zwembad of kunstgrasveld. Beschikbaarheid en bereikbaarheid bepalen mede wie kan sporten.

Onbetaald werk dat iemand uit eigen beweging doet, bijvoorbeeld training geven of een kantine runnen bij een club. Veel sportverenigingen draaien op vrijwilligers.

Het proces waarbij sport steeds meer draait om geld, sponsoring, media en commercie. Dit beïnvloedt de organisatie van wedstrijden en de toegankelijkheid van sport.

Sport op het hoogste prestatieniveau, gericht op wedstrijden en records, met veel training en professionele begeleiding. Topsport vraagt om financiering en infrastructuur.

Het proces waarbij mensen via sport waarden, normen en sociale vaardigheden leren en zich onderdeel voelen van een groep. Sport kan zo bijdragen aan integratie en saamhorigheid.

De houding waarbij je je aan de regels houdt, de tegenstander respecteert en winnen niet boven alles stelt. Fair play is een kernwaarde in de sport en in de opvoeding.

Het gedrag waarbij je respect toont voor medespelers, tegenstanders, scheidsrechters en publiek, ook bij verlies of frustratie. Sportiviteit gaat verder dan alleen de regels volgen.

Ervoor zorgen dat iedereen kan meedoen, ongeacht leeftijd, geslacht, beperking, afkomst of inkomen. Dat vraagt om aangepaste voorzieningen en een open clubcultuur.

De verscheidenheid aan mensen in een groep of samenleving, bijvoorbeeld in afkomst, leeftijd, geslacht of beperking. In de sport kan diversiteit spanning geven maar ook verrijken.

Een richtlijn voor hoeveel en hoe intensief je zou moeten bewegen voor gezondheidswinst, bijvoorbeeld een aantal minuten matig intensief bewegen per week.

Het geheel van maatregelen en campagnes om mensen meer te laten bewegen, bijvoorbeeld via school, werk of de buurt. Doel is minder zitten en meer actieve leefstijl.

Het geheel van gewoonten op het gebied van bewegen, voeding, slapen en middelengebruik. Een actieve leefstijl verlaagt het risico op chronische ziekten.

De verbetering van lichamelijke of geestelijke gezondheid die ontstaat door meer te bewegen of gezonder te leven, zoals betere conditie en minder kans op hart- en vaatziekten.

Langdurig zitten of liggen zonder veel beweging, bijvoorbeeld achter een scherm of bureau. Ook als je genoeg sport, kan veel zitten een gezondheidsrisico vormen.

Een lichaamsgewicht dat hoger is dan gezond, vaak gemeten met de body mass index. Te weinig bewegen en ongezonde voeding vergroten het risico op overgewicht.