Brandwond in de kookles
Tijdens een kookles op school trekt Nadia (14) per ongeluk een pan hete tomatensoep van het fornuis. De soep loopt over de rug van haar rechterhand. De huid wordt meteen rood en er ontstaan twee kleine blaren. Nadia heeft veel pijn en begint te huilen. De docente spoelt de hand vijftien minuten met lauw water, doet er een steriel verband op en stuurt Nadia met een begeleider naar de huisarts. De huisarts schrijft in het dossier: 'Tweedegraads brandwond, ongeveer 3 bij 4 cm, oppervlakkig. Wondverband elke twee dagen verschonen. Controle over een week.' Nadia vraagt zich af waarom de plek zo veel pijn doet, terwijl de huid onder de blaar juist wit ziet. Ze wil ook weten of er op die plek later nog zweetklieren en haartjes zitten. Thuis zoekt ze op welke taken de huid heeft en welke laag van de huid bij haar beschadigd is.
1. Nadia heeft veel pijn, maar de huid onder de blaar ziet juist wit. Leg met de bouw van de huid uit hoe beide verschijnselen ontstaan.
Read the worked answer
De huid bestaat uit drie lagen: de opperhuid (hoornlaag en kiemlaag), de lederhuid en het onderhuidse bindweefsel. In de lederhuid liggen de zenuwuiteinden, de bloedvaatjes, de zweetklieren en de haarzakjes.
Pijn: de huisarts noemt de wond oppervlakkig tweedegraads. Dat betekent dat de hoornlaag en een deel van de lederhuid beschadigd zijn. Daardoor liggen de zenuwuiteinden in de lederhuid bloot en worden ze geprikkeld: veel pijn.
Witte kleur: door de hitte laat de bovenste huidlaag los van de lederhuid. Tussen beide lagen hoopt zich vocht op: een blaar. Dat vocht is weefselvocht dat uit beschadigde bloedvaatjes lekt. Er stroomt geen bloed meer door dat stukje huid, waardoor het bleek tot wit ziet.
De blaar beschermt de kiemlaag eronder tegen vuil en uitdroging, zodat de huid van onderaf kan herstellen.
2. Nadia wil weten of er op de plek van de blaar later nog zweetklieren en haartjes zitten. Geef haar een onderbouwd antwoord.
Read the worked answer
Dat hangt af van de diepte van de beschadiging, en die staat in het dossier: oppervlakkig tweedegraads.
Zweetklieren en haarzakjes liggen in de lederhuid. Bij Nadia is de lederhuid niet helemaal weg. De kiemlaag van de opperhuid kan daarom opnieuw huid maken, onder andere vanuit de haarzakjes. De zweetklieren en haarzakjes blijven dus intact: er groeien weer haartjes en de huid kan daar weer zweten.
Alleen bij een derdegraads brandwond is de lederhuid helemaal kapot. Dan worden zweetklieren en haarzakjes vernietigd en ontstaat littekenweefsel zonder haartjes en zonder zweetklieren; op zo'n plek kan de huid niet meer zweten.
Daarom is de controle over een week belangrijk: de huisarts kijkt of de wond niet dieper blijkt te zijn dan gedacht en of er geen infectie is ontstaan.
3. Noem twee functies van de huid die op de plek van de brandwond tijdelijk minder goed werken en leg per functie uit waarom.
Read the worked answer
1. Bescherming tegen ziekteverwekkers. De hoornlaag is op die plek weg. Bacteriën kunnen daardoor makkelijker de huid binnenkomen. Daarom doet de docente er een steriel verband op en moet Nadia het verband regelmatig verschonen: zo blijft de wond schoon tot de hoornlaag opnieuw is gevormd.
2. Warmteregeling. Zweetklieren die onder de blaar liggen, kunnen het zweet niet kwijt. Ook de bloedvaatjes in de beschadigde lederhuid kunnen minder goed wijden of samentrekken. Op die plek kan de huid dus minder warmte afgeven via zweten en via meer bloed naar de huid sturen.
Een derde functie die verandert, is het voelen: de zenuwuiteinden zijn juist extra geprikkeld, waardoor Nadia pijn voelt in plaats van een gewone tastzin. De temperatuurzin op die plek is tijdelijk verstoord.