VMBO BB Biologie flashcards

32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Cel

Kleinste levende bouwsteen van een organisme. Bevat cytoplasma en erfelijk materiaal; plantencellen hebben daarnaast een celwand, vacuole en bladgroenkorrels.

Weefsel

Groep cellen met dezelfde vorm en functie, zoals dekweefsel of spierweefsel. Meerdere weefsels vormen samen een orgaan.

Orgaanstelsel

Groep organen die samenwerken aan één taak, bijvoorbeeld het verteringsstelsel of het bloedvatenstelsel. Samen vormen zij het organisme.

Celkern

Deel van de cel dat de processen regelt en het DNA bevat. Het DNA bepaalt de erfelijke eigenschappen van het organisme.

Bevruchting

Versmelting van de kernen van een zaadcel en een eicel, meestal in de eileider. Hieruit ontstaat een zygote die zich tot embryo ontwikkelt.

Menstruatiecyclus

Cyclus van gemiddeld 28 dagen met rijping van een eicel, eisprong rond dag 14 en afstoting van baarmoederslijmvlies bij geen bevruchting.

Placenta

Orgaan in de baarmoeder waar stoffen tussen bloed van moeder en embryo worden uitgewisseld. Voedingsstoffen en zuurstof gaan naar het embryo, afvalstoffen terug.

Puberteit

Periode waarin hormonen zoals testosteron en oestrogeen de geslachtsorganen laten rijpen en secundaire geslachtskenmerken ontstaan, zoals baardgroei of borstgroei.

Genotype en fenotype

Genotype is de combinatie van allelen in de cel; fenotype is het waarneembare uiterlijk. Het fenotype komt tot stand door genotype en invloed van het milieu.

Dominant en recessief allel

Een dominant allel komt al tot uiting bij één exemplaar; een recessief allel alleen als beide allelen recessief zijn.

Kruisingsschema

Schema met de allelen van beide ouders langs de randen. In de vakjes staan de mogelijke combinaties bij de nakomelingen, met bijbehorende kansen.

Mutatie

Blijvende verandering in het DNA. Mutaties kunnen nieuwe eigenschappen veroorzaken en zijn de bron van erfelijke variatie waarop natuurlijke selectie werkt.

Natuurlijke selectie

Individuen met gunstige eigenschappen overleven vaker en planten zich vaker voort. Daardoor neemt het aandeel van die eigenschappen in de populatie toe.

Duurzame ontwikkeling

Manier van leven en produceren die voorziet in behoeften zonder de mogelijkheden van toekomstige generaties te schaden, bijvoorbeeld door hergebruik en zuinige energie.

Versterkt broeikaseffect

Opwarming doordat gassen zoals koolstofdioxide warmte vasthouden. Extra uitstoot door verbranding van fossiele brandstoffen versterkt dit effect.

Eutrofiëring

Te veel voedingsstoffen zoals nitraat en fosfaat in water veroorzaken algenbloei. Na afsterven van algen ontstaat zuurstofgebrek en sterven vissen.

Biodiversiteit

De verscheidenheid aan soorten en leefgebieden. Deze neemt af door vervuiling, ontbossing, bebouwing en klimaatverandering.

Antibiotica

Geneesmiddel dat bacteriën doodt of hun groei remt. Het werkt niet tegen virussen; verkeerd gebruik bevordert resistente bacteriën.

Antistoffen

Eiwitten van witte bloedcellen die specifiek aan antigenen van een ziekteverwekker binden en hem zo onschadelijk maken.

Vaccinatie

Toediening van een verzwakte of gedode ziekteverwekker. Het lichaam maakt antistoffen en geheugencellen, zodat een latere infectie snel wordt bestreden.

Soa

Seksueel overdraagbare aandoening, zoals chlamydia of hiv. Besmetting gebeurt via onveilig seksueel contact; een condoom verkleint de kans.

Gewervelde dieren

Dieren met een wervelkolom: vissen, amfibieën, reptielen, vogels en zoogdieren. Zoogdieren hebben haren en zogen hun jongen.

Bestuiving

Overbrengen van stuifmeelkorrels van meeldraden naar de stempel van een bloem, door wind of dieren. Daarna kan bevruchting in de zaadknop plaatsvinden.

Fotosynthese

Proces in bladgroenkorrels waarbij water en koolstofdioxide met licht worden omgezet in glucose en zuurstof. Zuurstof komt vrij in de lucht.

Gaswisseling in longblaasjes

Zuurstof uit de ingeademde lucht gaat naar het bloed; koolstofdioxide gaat van het bloed naar de lucht. Dunne wanden en veel haarvaten maken dit mogelijk.

Dubbele bloedsomloop

Kleine bloedsomloop voert bloed van hart naar longen en terug; grote bloedsomloop van hart naar organen en terug. Bloed komt dus twee keer per ronde door het hart.

Vertering

Afbreken van grote voedingsstoffen tot kleine opneembare stoffen met behulp van enzymen. Koolhydraten worden glucose, eiwitten aminozuren, vetten glycerol en vetzuren.

Darmvlokken

Platte uitstulpingen in de dunne darmwand. Ze vergroten het oppervlak, zodat voedingsstoffen snel in het bloed worden opgenomen.

Enzymen

Eiwitten die chemische reacties versnellen, zoals het afbreken van voedingsstoffen. Elk enzym werkt meestal maar op één soort stof.

Reflex

Snelle, onbewuste reactie op een prikkel via een reflexboog door het ruggenmerg, bijvoorbeeld een hand terugtrekken bij pijn.

Insuline

Hormoon uit de alvleesklier dat de bloedsuikerspiegel verlaagt. Een tekort of verminderde werking geeft diabetes mellitus.

Zintuigcellen

Cellen in een zintuig die een prikkel zoals licht, geluid of druk omzetten in een impuls. Die impuls gaat via zenuwen naar de hersenen.