Cyclus, eisprong en morning-afterpil
San (15) heeft een regelmatige cyclus van 28 dagen. Haar laatste menstruatie begon op maandag 3 maart en duurde vijf dagen. Op zaterdag 15 maart vrijt ze met haar vriend; het condoom scheurt. Pas op maandagochtend 17 maart durft ze met haar moeder naar de huisarts te gaan. San is in paniek: ze denkt dat ze zeker zwanger is, want 15 maart ligt volgens haar precies in het midden van haar cyclus. Ze heeft op een website gelezen dat de eisprong ongeveer veertien dagen voor de volgende menstruatie plaatsvindt, dat een zaadcel twee tot drie dagen in het lichaam van een vrouw kan overleven en dat een eicel na de eisprong ongeveer 24 uur bevruchtbaar blijft. De huisarts bespreekt twee mogelijkheden: de morning-afterpil, die zo snel mogelijk en uiterlijk binnen 72 uur ingenomen moet worden, en een koperspiraal, die tot vijf dagen na de vrijpartij geplaatst kan worden.
1. Bereken op welke datum de eisprong van San waarschijnlijk was. Laat je berekening zien en beoordeel of de vrijpartij op 15 maart in haar vruchtbare periode viel.
Read the worked answer
Stap 1: de cyclus duurt 28 dagen en de laatste menstruatie begon op 3 maart. De volgende menstruatie wordt dus verwacht rond 31 maart (3 + 28).
Stap 2: de eisprong ligt ongeveer veertien dagen vóór die volgende menstruatie: 31 − 14 = 17 maart.
Stap 3: de eicel blijft ongeveer 24 uur bevruchtbaar, dus 17 en een deel van 18 maart. Zaadcellen leven twee tot drie dagen, dus zaadcellen van 15 maart kunnen tot 17 of 18 maart in leven blijven. De vruchtbare periode loopt daardoor ongeveer van 14 tot en met 18 maart.
Conclusie: 15 maart valt midden in die periode, dus de kans op zwangerschap is reëel. San redeneert precies verkeerd om: ze denkt dat de middelste dag van de cyclus veilig is, terwijl juist rond de eisprong de kans op bevruchting het grootst is.
2. Beargumenteer waarom de morning-afterpil op 17 maart nog kan werken, maar minder betrouwbaar is dan op 15 maart. Betrek ook waarom de huisarts de spiraal noemt.
Read the worked answer
De morning-afterpil bevat een hormoon dat de eisprong uitstelt of tegenhoudt. Zolang de eisprong nog niet heeft plaatsgevonden, kan de pil dus voorkomen dat er een eicel vrijkomt en is bevruchting onmogelijk.
Op 17 maart valt de eisprong volgens de berekening juist op die dag. De pil moet dan nog net op tijd zijn werk doen. Hoe later hij wordt ingenomen, hoe groter de kans dat de eisprong al bezig is of al geweest is. Is de eicel eenmaal vrij, dan kan de pil de bevruchting niet meer tegenhouden. Daarom is 17 maart minder betrouwbaar dan 15 maart, toen er nog twee dagen tijd waren.
Een koperspiraal werkt ook ná de eisprong: hij verhindert vooral de innesteling van een bevruchte eicel in het baarmoederslijmvlies. Daardoor blijft hij bruikbaar tot vijf dagen na de vrijpartij. De huisarts noemt beide opties omdat de spiraal betrouwbaarder is bij late timing, maar ingrijpender en niet voor iedereen geschikt.
3. San zegt: 'Als ik op 31 maart gewoon ongesteld word, ben ik niet zwanger.' Beoordeel deze uitspraak en beschrijf welke test uitsluitsel geeft.
Read the worked answer
De uitspraak klopt meestal, maar het is geen bewijs.
Als een eicel bevrucht is en zich innestelt, blijft de menstruatie weg. Maar er zijn uitzonderingen. Een innestelingsbloeding rond de verwachte menstruatiedatum kan op een gewone menstruatie lijken. Ook kan haar cyclus verschuiven door stress of ziekte, en San heeft de afgelopen weken veel stress gehad. Ze kan dus bloed verliezen zonder dat dit een echte menstruatie is, of juist later ongesteld worden dan verwacht.
Uitsluitsel geeft een zwangerschapstest in urine. Die meet het hormoon hCG, dat de vroege vrucht zelf aanmaakt. De test is betrouwbaar vanaf ongeveer de eerste dag van de uitgebleven menstruatie. Test ze eerder, dan kan de uitslag onterecht negatief zijn omdat er nog te weinig hCG in de urine zit.