Mazelen op school
Op de school van Lisa (13) zijn drie leerlingen met mazelen thuis. De GGD stuurt een brief aan alle ouders. Lisa is als kind twee keer ingeënt met de BMR-prik, met veertien maanden en met negen jaar. Haar broertje Sem is zeven maanden en heeft nog geen enkele vaccinatie gehad. Lisa's tante Rianne is 32 jaar, twintig weken zwanger en als kind niet ingeënt, omdat haar ouders dat niet wilden. Lisa voelt zich deze week verkouden: ze heeft een loopneus, lichte koorts en ze niest veel. Ze is bang dat ze toch mazelen heeft gekregen van haar klasgenoten. Een klasgenoot vraagt aan de leraar of hij antibiotica kan krijgen om te voorkomen dat hij ziek wordt. De leraar zegt dat antibiotica bij mazelen niet werken en verwijst naar de brief van de GGD, waarin staat dat mazelen wordt veroorzaakt door een virus en dat twee prikken ongeveer 99% bescherming geven.
1. Leg uit hoe de BMR-prik Lisa beschermt tegen mazelen.
Read the worked answer
De BMR-prik bevat verzwakte mazelenvirussen. Ze zijn zo afgezwakt dat ze geen echte ziekte veroorzaken, maar het afweersysteem herkent ze wel als lichaamsvreemd.
Het lichaam maakt antistoffen tegen het virus en ook geheugencellen. Bij een echte besmetting herkennen die geheugencellen het virus meteen, zodat het snel wordt opgeruimd, vaak voordat Lisa ziek wordt.
Waarom twee prikken? De eerste prik zet de afweer op gang, maar niet bij ieder kind even goed. De tweede prik op negen jaar versterkt en verlengt de bescherming. De 99% bescherming uit de brief geldt dan ook voor twee prikken; na één prik is het percentage lager.
Omdat de bescherming niet 100% is, kan Lisa bij een uitbraak toch een lichte infectie oplopen. De kans op ernstige complicaties, zoals longontsteking of hersenontsteking, is dan wel veel kleiner.
2. Beoordeel of Sem (7 maanden) en tante Rianne gevaar lopen, en leg uit welke rol de vaccinatiegraad van de school en de omgeving speelt.
Read the worked answer
Sem loopt het grootste risico. De eerste BMR-prik wordt pas met veertien maanden gegeven, omdat zijn afweersysteem nog niet goed genoeg reageert en omdat antistoffen van zijn moeder een vaccin zouden tegenwerken. Die antistoffen zijn nu grotendeels verdwenen, dus hij is vatbaar en heeft nog geen eigen geheugencellen.
Rianne is nooit ingeënt en dus vatbaar. Mazelen tijdens de zwangerschap zijn extra gevaarlijk: meer kans op longontsteking bij de moeder en op vroeggeboorte.
Beiden kunnen zelf niets aan hun afweer veranderen. Ze zijn afhankelijk van kudde-immuniteit: als genoeg anderen immuun zijn, kan het virus niet rondgaan en worden kwetsbare mensen niet besmet. Voor mazelen is daarvoor ongeveer 95% van de bevolking met twee prikken nodig. Zakt de vaccinatiegraad onder die grens, dan verspreidt het virus zich snel en worden Sem en Rianne wél bereikbaar voor het virus.
3. Waarom helpen antibiotica niet tegen mazelen, en wat kan het lichaam zelf doen?
Read the worked answer
Antibiotica werken alleen tegen bacteriën. Ze doden bacteriën of remmen hun groei, bijvoorbeeld door de opbouw van de celwand of de eiwitvorming te blokkeren.
Mazelen wordt veroorzaakt door een virus. Virussen hebben geen celwand en geen eigen stofwisseling; ze vermenigvuldigen zich pas binnen de cellen van de gastheer. Er is dus niets voor een antibioticum om aan te grijpen, en daarom werken ze niet en helpen ze ook niet om besmetting te voorkomen.
Antibiotica worden alleen voorgeschreven als er een bacteriële complicatie ontstaat, zoals een oorontsteking of longontsteking na de mazelen.
Het lichaam ruimt het virus zelf op met antistoffen en witte bloedcellen. Koorts hoort daarbij: die remt de vermeerdering van het virus. Verder is de behandeling vooral ondersteunend: rust, genoeg drinken, koortsverlichting en thuisblijven om anderen niet te besmetten.