Mens en milieu: voedselketens, kringlopen en duurzaamheid
Voedselketens en kringlopen
Een voedselketen begint altijd met een plant: de producent. De pijl betekent 'wordt gegeten door', dus gras → konijn → vos. Een planteneter is een consument van de eerste orde, een roofdier van de tweede orde. Reducenten (bacteriën en schimmels) breken dode resten af tot mineralen. Ze staan niet aan het begin van een voedselketen, maar sluiten de kringloop. Een voedselweb bestaat uit meerdere ketens die aan elkaar vastzitten.
Factoren en invloeden
Biotische factoren zijn levende invloeden zoals voedsel, roofdieren en ziekteverwekkers. Abiotische factoren zijn niet-levend: temperatuur, licht, water en grondsoort. Ontbossing, verdroging, vervuiling en verstedelijking verkleinen de biodiversiteit. Giftige stoffen die niet worden afgebroken, hopen zich op en komen het sterkst terecht bij dieren boven in de voedselketen. Het versterkte broeikaseffect door extra koolstofdioxide en methaan leidt tot zeespiegelstijging en extremer weer. Afval scheiden en zuinig omgaan met energie en water verkleinen de belasting van het milieu.
Werkvoorbeeld
In de keten eik → rups → koolmees → sperwer is de rups consument van de eerste orde en de koolmees van de tweede orde. Verdwijnen de sperwers, dan neemt het aantal koolmezen toe. Daardoor daalt het aantal rupsen en worden de eiken minder kaalgevreten.
Valkuilen
De pijl wijst naar de eter, niet naar het voedsel. Een voedselketen begint nooit met een dier of met reducenten. Schimmels zijn geen producenten, ook al staan ze soms op een plant.