Gezondheid en ziekte: ziekteverwekkers, afweer en vaccinatie
Ziekteverwekkers en hygiëne
Bacteriën, virussen, schimmels en parasieten kunnen ziek maken. Bacteriën bestrijd je met antibiotica; virussen niet, omdat antibiotica alleen op bacteriën werken. Gebruik je antibiotica te vaak of verkeerd, dan ontstaan resistente bacteriën die niet meer reageren. Hygiëne verkleint de kans op besmetting: handen wassen, schone keuken, hoesten in je elleboog. Besmetting gaat via de lucht, via voedsel of water, via aanraking, via bloed of via seksueel contact (soa's).
Afweer en vaccinatie
Huid en slijmvliezen houden veel ziekteverwekkers tegen. Witte bloedcellen eten indringers op of maken antistoffen. Antistoffen passen precies op de antigenen van één ziekteverwekker: dat is specifieke afweer. Na een infectie of vaccinatie blijven geheugencellen achter, zodat je bij een nieuwe besmetting snel antistoffen maakt. Bij vaccinatie krijg je verzwakte of dode ziekteverwekkers of losse antigenen; je lichaam oefent dan zonder echt ziek te worden. Koorts is een afweerreactie: bij hogere temperatuur werken ziekteverwekkers minder goed.
Werkvoorbeeld
Je wordt ingeënt tegen mazelen. De antigenen komen in je bloed, witte bloedcellen maken antistoffen en geheugencellen. Kom je jaren later met het mazelenvirus in aanraking, dan reageert je lichaam snel en word je niet of nauwelijks ziek. De bescherming komt pas na ongeveer twee weken op gang, niet direct na de prik.
Valkuilen
Een antibioticum werkt niet tegen griep of verkoudheid, want dat zijn virussen. Antistoffen werken specifiek, niet tegen elke ziekte. Vaccineren beschermt niet onmiddellijk.