Zintuigen, zenuwstelsel en hormonen
Zintuigen en zenuwen
Een zintuig reageert op de prikkel waarvoor het geschikt is: ogen op licht, oren op geluid, de huid op druk en temperatuur. Zenuwcellen geven impulsen door: zintuig → gevoelszenuw → ruggenmerg of hersenen → beweegzenuw → spier. Bij een reflex loopt de impuls via het ruggenmerg en reageer je zonder na te denken, bijvoorbeeld als je je hand van een hete pan terugtrekt. Bij gewenning reageer je minder op een prikkel die lang aanhoudt.
Oog en oor
Bij fel licht wordt de pupil kleiner doordat kringspieren in de iris samenknijpen: de pupilreflex. Het netvlies bevat staafjes voor licht en donker en kegeltjes voor kleur. In het oor vangt de oorschelp geluid, het trommelvlies trilt en via de gehoorbeentjes gaan de trillingen naar het slakkenhuis met zintuigcellen. Het evenwichtsorgaan ligt in het binnenoor.
Hormonen
Hormonen zijn stoffen die via het bloed werken, langzamer maar langer dan zenuwen. Insuline uit de eilandjes van Langerhans in de alvleesklier verlaagt de bloedsuikerspiegel; glucagon verhoogt hem. Adrenaline uit de bijnieren maakt je klaar voor actie: sneller hart, hogere bloedsuiker, wijde pupillen.
Werkvoorbeeld
Je schrikt: je hartslag en ademhaling versnellen. Via zenuwen gaat het signaal snel naar het hart; adrenaline komt via het bloed en houdt de reactie langer vast. Dezelfde reactie, maar twee routes met een verschillende snelheid en duur.
Valkuilen
Hormonen werken via het bloed, zenuwen via impulsen. Insuline verlaagt de bloedsuiker, glucagon verhoogt hem: draai ze niet om. De pupilreflex loopt via zenuwen en niet via hormonen.