Erfelijkheid
Dit domein toetst kruisingsvraagstukken, stamboomanalyse en populatiegenetica. Je moet genotypen afleiden, kansen berekenen en allelfrequenties interpreteren.
Mendeliaanse genetica
- Genotype en fenotype; dominant, recessief, homozygoot en heterozygoot.
- Monohybride kruising van twee heterozygoten geeft bij volledige dominantie 3:1 in fenotype.
- Dihybride kruising met onafhankelijke genen geeft 9:3:3:1.
- X-chromosomaal recessief: mannen zijn hemizygoot en nooit drager; vrouwen kunnen drager zijn.
Stambomen en kans
- Bepaal eerst de genotypen van ouders en kinderen; gebruik alle aangedane en niet-aangedane personen.
- Onafhankelijke kansen vermenigvuldig je; kansen op alternatieve routes tel je op.
Populatiegenetica
- Hardy-Weinberg: p + q = 1 en p² + 2pq + q² = 1.
- Voorwaarden: grote populatie, random paring, geen mutatie, geen selectie en geen migratie.
- p² is homozygoot dominant, 2pq heterozygoot en q² homozygoot recessief.
Gekoppelde genen
- Genen op hetzelfde chromosoom erven gekoppeld over; crossing-over geeft recombinanten.
- Een hogere recombinatiefrequentie betekent een grotere afstand tussen de genen.
Uitgewerkt voorbeeld
Een kleurenblinde man (X^bY) en een vrouw die drager is (X^BX^b) krijgen een zoon. Hoe groot is de kans dat die zoon kleurenblind is? De zoon krijgt altijd het Y-chromosoom van zijn vader. Van zijn moeder krijgt hij X^B of X^b, elk met kans 1/2. Alleen X^bY is kleurenblind, dus de kans is 1/2.
Valkuilen
- Een man is bij X-chromosomale overerving nooit drager; hij is hemizygoot.
- Verwar allelfrequentie niet met genotypefrequentie.
- Bij Hardy-Weinberg is 2pq de heterozygotenfrequentie, niet p².
- Gekoppelde genen geven zonder crossing-over geen 9:3:3:1.
- Een stamboom bewijst niet altijd dominant of recessief; gebruik alle betrokkenen.