Mens en gezondheid
Dit domein toetst homeostase en de orgaanstelsels die daarbij betrokken zijn. Je moet regelkringen kunnen analyseren en verklaren hoe transport, ademhaling, uitscheiding, afweer en zenuwstelsel samenwerken.
Homeostase en regelkringen
- Negatieve terugkoppeling: receptor, regelcentrum en effector; het effect remt de oorspronkelijke prikkel.
- Bloedsuiker: insuline verlaagt glucose; glucagon verhoogt glucose.
- Temperatuur en osmotische waarde worden ook via terugkoppeling geregeld.
Transport en ademhaling
- Dubbele bloedsomloop; linkerhart zuurstofrijk; longslagader zuurstofarm.
- Slagader, ader en haarvat; diffusie op haarvatniveau.
- CO2 en pH prikkelen het ademcentrum; ventilatie en gaswisseling.
Uitscheiding
- Nier: ultrafiltratie in de glomerulus en terugresorptie in de proximale tubulus.
- ADH verhoogt de waterterugresorptie; osmose en actief transport.
Afweer
- Aspecifiek: huid, slijmvliezen, fagocyten en ontsteking.
- Specifiek: T-cellen, B-cellen naar plasmacellen en antistoffen; geheugencellen en vaccinatie.
Zenuwstelsel en hormonen
- Actiepotentiaal: depolarisatie door Na+ naar binnen, repolarisatie door K+ naar buiten, refractaire periode.
- Synaps: neurotransmitter; hormonen via hypofyse, schildklier en bijnier.
Uitgewerkt voorbeeld
Leg uit hoe een stijging van het bloedsuikergehalte weer daalt. De eilandjes van Langerhans in de pancreas maken insuline. Insuline stimuleert de opname van glucose in cellen en de vorming van glycogeen in lever en spieren. Daardoor daalt het bloedsuikergehalte; dit effect remt de insulineproductie via negatieve terugkoppeling.
Valkuilen
- Insuline verhoogt glycogeenvorming en glucoseopname; glucagon verhoogt glycogenolyse.
- CO2 is de belangrijkste ademprikkel, niet O2.
- Antistoffen binden antigenen; ze doden bacteriën niet direct.
- De longslagader vervoert zuurstofarm bloed naar de longen.
- Bij negatieve terugkoppeling remt het effect de oorspronkelijke prikkel.