Salderen afschaffen: de terugleverheffing
Het kabinet wil het salderen afschaffen. Bij salderen wordt elke teruggeleverde kWh weggestreept tegen een afgenomen kWh, tegen het volle tarief van €0,30. Onder het nieuwe plan ontvangt een huishouden €0,05 per teruggeleverde kWh en betaalt het €0,10 terugleverheffing per kWh. Neem een huishouden met 14 panelen: het jaarverbruik is 3.500 kWh, de eigen opwek 3.000 kWh, waarvan 1.200 kWh direct zelf wordt gebruikt. De rest gaat het net op, vooral op zonnige middagen. Netbeheerder Zuidnet meldt dat het net op die momenten overbelast raakt en dat netverzwaring €0,08 per teruggeleverde kWh kost. Van de 4,4 miljoen huishoudens hebben er 900.000 panelen. Het huishouden overweegt een thuisbatterij van €4.000 die het eigen gebruik met 900 kWh per jaar verhoogt.
1. Bereken de jaarlijkse energierekening van dit huishouden onder het oude salderingsregime en onder het nieuwe plan. Laat elke stap zien.
Read the worked answer
Oude regime (salderen) Teruglevering = 3.000 − 1.200 = 1.800 kWh. Die wordt volledig weggestreept tegen afname. Netto afname = 3.500 − 3.000 = 500 kWh. Rekening = 500 × €0,30 = €150 per jaar. (Er is geen vergoeding voor overschot, want er is geen overschot.)
Nieuwe plan
- Afname van het net = 3.500 − 1.200 = 2.300 kWh, want eigen opwek telt alleen mee voor zover direct verbruikt.
- Kosten afname: 2.300 × €0,30 = €690.
- Teruglevering 1.800 kWh: vergoeding 1.800 × €0,05 = €90; heffing 1.800 × €0,10 = €180. Saldo: −€90.
- Rekening = 690 − 90 = €600 per jaar.
Verschil €600 − €150 = +€450 per jaar (+300%). De oorzaak is niet zozeer de heffing (€180) als wel het wegvallen van het wegstrepen: 1.800 kWh moet nu eerst tegen €0,30 worden gekocht en levert nog geen €0,05 op. Vooral dat effect maakt het verschil groot.
2. Leg met het begrip externe kosten uit waarom het afschaffen van salderen tot welvaartswinst kan leiden. Betrek de 3,5 miljoen huishoudens zonder panelen en bereken het effect van de thuisbatterij.
Read the worked answer
Externe kosten Elke teruggeleverde kWh veroorzaakt op zonnige middagen netverzwaring: €0,08 per kWh. Bij 1.800 kWh is dat €144 per jaar per huishouden. Onder het salderingsregime zit die kostprijs niet in de prijs die de paneelbezitter ervaart; hij wordt via de nettarieven omgeslagen over alle huishoudens, ook over de 3,5 miljoen zonder panelen. Dat is afwenteling: de vervuiler (of veroorzaker) betaalt niet, de kosten zijn geïnternaliseerd noch zichtbaar.
Welvaartswinst De terugleverheffing van €0,10 maakt de netkosten (€0,08) plus een deel van de schaarste zichtbaar. De paneelbezitter krijgt een prikkel om opwek en verbruik beter op elkaar af te stemmen in plaats van stroom weg te gooien op het net. Dat is allocatieve efficiëntie: minder netverzwaring, minder centrale productie op kolen- en gascentrales als reserve.
Berekening thuisbatterij Bij 900 kWh meer eigen gebruik:
- besparing op afname: 900 × €0,30 = €270;
- teruglevering daalt van 1.800 naar 900 kWh: heffing −900 × €0,10 = +€90;
- vergoeding −900 × €0,05 = −€45. Netto voordeel = 270 + 90 − 45 = €315 per jaar. Terugverdientijd = €4.000 / €315 ≈ 12,7 jaar. Dat is langer dan de levensduur van veel batterijen (10–12 jaar), dus de heffing is op zichzelf nog geen sterke investeringsprikkel; een hogere heffing of een subsidie zou nodig zijn.
3. Beoordeel of de terugleverheffing een rechtvaardig instrument is. Betrek de inkomensverdeling, huurders en de positie van mensen die al in panelen hebben geïnvesteerd.
Read the worked answer
Argumenten vóór rechtvaardigheid
- De veroorzaker betaalt in plaats van de 3,5 miljoen huishoudens zonder panelen; dat herstelt de afwenteling.
- Paneelbezitters hebben gemiddeld een hoger inkomen en een koopwoning; een heffing op teruglevering raakt dus gemiddeld de sterkere schouders. In die zin werkt de heffing progressief.
- De heffing vervangt geen eerdere subsidie, maar corrigeert een prijs die te laag was.
Argumenten tegen
- Huurders en bewoners van corporatiewoningen kunnen niet zelf investeren; zij betalen via de nettarieven mee aan de panelen van anderen en hebben geen alternatief.
- Wie op basis van het salderingsregime heeft geïnvesteerd, ziet achteraf de opbrengst wegvallen. Dat is onvoorziene regelgeving: de terugverdientijd was berekend op het oude regime. Overheidsbeleid hoort betrouwbaar te zijn, anders daalt het vertrouwen en stellen huishoudens ook andere verduurzamingsinvesteringen uit.
- De heffing raakt niet de oorzaak (overbelasting op piekmomenten) maar alle teruglevering, ook buiten de piek.
Eindoordeel De heffing is verdedigbaar als kostendekkende netheffing, mits hij:
- aansluit bij de werkelijke netkosten (€0,08) en niet vooral een inkomstenbron is;
- wordt ingevoerd met een redelijke overgangstermijn;
- wordt gecombineerd met een regeling voor huurders en woningcorporaties. Zonder die drie voorwaarden is de maatregel efficiënt maar niet rechtvaardig.