HAVO Economie key terms

Situatie waarin middelen (geld, tijd, grondstoffen, arbeid) beperkt zijn terwijl de behoeften onbeperkt zijn. Hierdoor moeten mensen en bedrijven keuzes maken en ontstaan economische vraagstukken.

De opbrengst van het beste alternatief dat je misloopt wanneer je een keuze maakt. Bijvoorbeeld het loon dat je derft als je gaat studeren in plaats van werken.

Het rangschikken van behoeften of bestedingsdoelen op volgorde van belangrijkheid, zodat bij beperkte middelen eerst de meest urgente behoeften worden vervuld.

De hoeveelheid van een product die consumenten bij een bepaalde prijs willen en kunnen kopen. De gevraagde hoeveelheid hangt af van onder meer prijs, inkomen en voorkeuren.

De hoeveelheid van een product die producenten bij een bepaalde prijs op de markt willen en kunnen brengen. Bij een hogere prijs stijgt het aanbod meestal.

De prijs waarbij de gevraagde hoeveelheid gelijk is aan de aangeboden hoeveelheid. Bij deze evenwichtsprijs is er geen overschot of tekort op de markt.

De mate waarin de gevraagde hoeveelheid reageert op een prijsverandering, berekend als de procentuele verandering van de gevraagde hoeveelheid gedeeld door de procentuele prijsverandering.

De mate waarin de gevraagde hoeveelheid reageert op een verandering van het inkomen, berekend als procentuele verandering van de vraag gedeeld door de procentuele inkomensverandering.

Producten waarvan de vraag stijgt wanneer het inkomen van consumenten toeneemt. Bij inferieure goederen gebeurt juist het omgekeerde.

Het verschil tussen wat een consument maximaal bereid is te betalen voor een product en de prijs die hij werkelijk betaalt. Het is een maat voor het voordeel dat kopers hebben.

Het verschil tussen de prijs die een producent ontvangt en de minimale prijs waarvoor hij het product wil aanbieden. Het geeft het voordeel van verkopers op de markt weer.

Goederen die de overheid levert en die niet uitsluitbaar en niet rivaliserend zijn, zoals dijken en straatverlichting. Markten kunnen deze goederen niet goed voortbrengen.

Kosten of baten van productie of consumptie die terechtkomen bij mensen die niet bij de transactie betrokken zijn, zoals milieuvervuiling of geluidsoverlast.

Het ingrijpen van de overheid in de markt om maatschappelijke doelen te bereiken, bijvoorbeeld via belastingen, subsidies, wetgeving of voorlichting.

Een indirecte belasting die de overheid heft op de verkoop van bepaalde goederen, zoals tabak en brandstof. Accijns verhoogt de kostprijs en remt de consumptie.

Een financiële bijdrage van de overheid aan producenten of consumenten om bepaalde goederen goedkoper te maken of de productie ervan te stimuleren.

De verdeling van het huishoudbudget over verschillende uitgavenposten, zoals wonen, eten en vervoer. Het patroon verandert naarmate het inkomen stijgt.

Een overzicht van de verwachte inkomsten en uitgaven van een huishouden in een bepaalde periode, gebruikt om het bestedingspatroon te plannen en te beheersen.

De vergoeding die iemand betaalt of ontvangt voor het lenen of uitlenen van geld, meestal uitgedrukt als een percentage van het geleende bedrag per jaar.

Bij enkelvoudige interest wordt rente alleen over het beginkapitaal berekend; bij samengestelde interest wordt rente ook over eerder ontvangen rente berekend, waardoor het bedrag sneller groeit.

De totale kosten die nodig zijn om één product of dienst voort te brengen, berekend door de totale kosten te delen door het aantal geproduceerde eenheden.

Kosten die niet veranderen wanneer de productieomvang verandert, zoals huur van een bedrijfspand en afschrijvingen. Ze worden ook wel constante kosten genoemd.

Kosten die toenemen of afnemen met de geproduceerde hoeveelheid, zoals kosten van grondstoffen en energie. Ze worden ook wel proportionele kosten genoemd.

De jaarlijkse waardevermindering van een duurzaam productiemiddel, zoals een machine of gebouw, doordat het door gebruik en veroudering in waarde daalt.

Het aanschaffen van kapitaalgoederen, zoals machines, gebouwen of voorraden, om de productiecapaciteit van een bedrijf op peil te houden of uit te breiden.

De maximale hoeveelheid goederen of diensten die een bedrijf of een economie met de beschikbare productiemiddelen in een bepaalde periode kan voortbrengen.

De hoeveelheid producten die een werknemer per uur of per periode maakt. Een stijging kan ontstaan door betere machines, scholing of een efficiëntere werkwijze.

De totale opbrengst van een bedrijf uit de verkoop van goederen of diensten, berekend als de verkoopprijs maal het aantal verkochte eenheden.

Het positieve verschil tussen de opbrengsten en de kosten van een bedrijf in een bepaalde periode. Bij een negatief verschil is er sprake van verlies.

De totale waarde van alle goederen en diensten die in een land in een jaar worden geproduceerd. Het bbp is een veelgebruikte maat voor de omvang van de economie.

De toename van het bruto binnenlands product, gecorrigeerd voor prijsveranderingen. Groei betekent dat een economie meer goederen en diensten voortbrengt.

Een algemene stijging van het prijspeil, waardoor geld minder koopkracht krijgt. Inflatie wordt vaak gemeten met de consumentenprijsindex.

De hoeveelheid goederen en diensten die iemand met zijn inkomen kan kopen. De koopkracht daalt bij inflatie en stijgt bij een hoger netto-inkomen.

De golfbeweging in de economische activiteit op korte termijn, met perioden van hoogconjunctuur en laagconjunctuur. De conjunctuur beïnvloedt werkgelegenheid en bestedingen.

Het deel van de beroepsbevolking dat geen werk heeft en actief op zoek is naar een baan. Werkloosheid kan ontstaan door conjuncturele of structurele oorzaken.

Het geheel van vraag naar en aanbod van arbeid, waar werkgevers werknemers zoeken en werknemers banen zoeken. Loon en scholing beïnvloeden dit proces.

Een overzicht van alle economische transacties van een land met het buitenland in een jaar, zoals export, import en kapitaalstromen.

Het kopen en verkopen van goederen en diensten tussen landen. Landen handelen omdat ze verschillen in productiekosten en in de beschikbaarheid van productiefactoren.

De prijs van de ene valuta uitgedrukt in een andere valuta, bijvoorbeeld hoeveel euro één dollar kost. Een verandering van de wisselkoers beïnvloedt export en import.