Domein B: Schaarste en ruil
Schaarste en keuzes
Schaarste betekent dat middelen (tijd, geld, grondstoffen, arbeid) beperkt zijn ten opzichte van de behoeften; het is iets anders dan zeldzaamheid. Elk keuzeprobleem heeft alternatieve kosten: de opbrengst van het beste alternatief dat je laat liggen. Die kosten zijn niet altijd in geld uit te drukken, bijvoorbeeld gemiste vrije tijd.
Productiemogelijkhedenlijn
De productiemogelijkhedenlijn geeft de maximale combinaties van twee goederen bij gegeven productiefactoren en techniek. Punten op de lijn zijn efficiënt, punten binnen de lijn betekenen onbenutte capaciteit en punten buiten de lijn zijn niet haalbaar. Een concave lijn hoort bij toenemende alternatieve kosten: hoe meer je van het ene goed maakt, hoe meer je van het andere moet opofferen.
Specialisatie en ruil
Bij internationale ruil kijk je naar comparatieve kosten, dus de kosten van het ene goed uitgedrukt in het andere goed, en niet naar absolute kosten. Een land heeft een comparatief voordeel als het een goed tegen lagere alternatieve kosten maakt dan het andere land. Beide landen gaan erop vooruit als de ruilvoet tussen hun eigen kostenverhoudingen in ligt.
Productiefactoren en toegevoegde waarde
De productiefactoren zijn arbeid, kapitaal, natuur en ondernemerschap. Toegevoegde waarde = omzet minus de waarde van ingekochte goederen en diensten; tel productie nooit dubbel.
Uitgewerkt voorbeeld
Land A maakt per uur 4 kg kaas of 2 liter wijn; land B maakt per uur 1 kg kaas of 2 liter wijn. De alternatieve kosten van 1 kg kaas zijn in A 0,5 liter wijn en in B 2 liter wijn. A heeft dus een comparatief voordeel bij kaas en B bij wijn. Elke ruilvoet tussen 0,5 en 2 liter wijn per kg kaas levert beide landen voordeel op.
Valkuilen
- Absolute en comparatieve kosten door elkaar halen.
- 'Schaars' verwarren met 'zeldzaam'.
- Alternatieve kosten in euro's uitrekenen terwijl er in goederen wordt gevraagd.
- De productiemogelijkhedenlijn behandelen als een verschuivende vraaglijn.