Domein E: Samenwerken en onderhandelen
Speltheorie
Bij samenwerken en onderhandelen hoort elke situatie waarin het resultaat van de ene partij afhangt van de keuze van de andere partij. Je zet de opbrengsten in een payoff-matrix. Een dominante strategie is de keuze die voor één speler altijd het beste is, ongeacht wat de ander doet. Een Nash-evenwicht is een combinatie van strategieën waarbij geen enkele speler alleen door een andere keuze beter af is.
Het gevangenendilemma
Hebben beide spelers een dominante strategie die tot een slechter resultaat leidt dan samenwerking, dan is er sprake van een gevangenendilemma. Het Nash-evenwicht is dan niet de beste uitkomst voor het tweetal. Kartelafspraken tussen oligopolisten zijn hierdoor instabiel: elk bedrijf heeft een prikkel om iets meer te produceren of de prijs te verlagen.
Collectieve goederen
Collectieve goederen zijn niet-uitsluitbaar (niemand kan ervan worden buitengesloten) en niet-rivaliserend (gebruik door de een gaat niet ten koste van de ander), zoals dijken en straatverlichting. Omdat iedereen kan meeliften (free-riden), komt zo'n goed via de markt niet of te weinig tot stand en is overheidsfinanciering nodig. Clubgoederen zijn wel uitsluitbaar maar niet-rivaliserend.
Onderhandelen
Bij onderhandelen bepaalt het dreigpunt (de opbrengst zonder akkoord) hoeveel ruimte er is. De baten van samenwerking worden verdeeld; een partij met een beter alternatief heeft meer macht.
Uitgewerkt voorbeeld
Twee luchtvaartmaatschappijen kiezen tussen wel of geen reclame. Zonder reclame verdienen beide 10; met beide reclame 5; adverteert er één, dan is dat 14 tegen 3. Reclame maken is voor elk bedrijf de dominante strategie, dus het Nash-evenwicht is (5; 5). De uitkomst (10; 10) is beter, maar niet stabiel: elk bedrijf kan naar 14 door als enige te adverteren.
Valkuilen
- Het Nash-evenwicht als de beste uitkomst zien.
- Een dominante strategie zoeken voor het tweetal in plaats van per speler.
- Collectief goed en clubgoed verwisselen.
- Het dreigpunt bij onderhandelingen vergeten.