Domein H: Goede tijden, slechte tijden
Conjunctuur
De conjunctuur is de golfbeweging van de bestedingen rond de trendmatige groei. In een hoogconjunctuur groeit de productie boven de trend, ontstaat krapte op de arbeidsmarkt en stijgt de inflatie; in een laagconjunctuur blijft de productie achter, stijgt de werkloosheid en neemt de inflatie af. De conjunctuur wordt gevolgd met indicatoren zoals consumentenvertrouwen, orderportefeuille en bezettingsgraad.
Bestedingen en multiplier
De vraag naar goederen en diensten bestaat uit consumptie, investeringen, overheidsbestedingen en export minus import. Een toename van autonome bestedingen werkt via de multiplier door: multiplier = 1 / (1 - c), waarbij c de marginale consumptiequote is. Bij c = 0,8 is de multiplier 5.
Werkloosheid
Conjuncturele werkloosheid ontstaat door te weinig bestedingen en verdwijnt bij herstel. Structurele werkloosheid komt door veranderingen in de economie, zoals technologie of concurrentie, en verdwijnt niet vanzelf. Frictiewerkloosheid is de korte periode tussen twee banen; seizoenwerkloosheid hangt samen met het jaargetijde.
Beleid
Met begrotingsbeleid beïnvloedt de overheid de bestedingen via uitgaven en belastingen; automatische stabilisatoren (uitkeringen, progressieve belasting) dempen de conjunctuur zonder dat er een besluit nodig is. Met monetair beleid beïnvloedt de centrale bank de rente: renteverlaging stimuleert bestedingen en investeringen, renteverhoging remt de inflatie.
Uitgewerkt voorbeeld
De marginale consumptiequote is 0,75, dus de multiplier is 1 / (1 - 0,75) = 4. Een extra autonome investering van € 2 miljard leidt tot een toename van het nationaal inkomen van 4 × € 2 miljard = € 8 miljard. Daalt de werkloosheid daardoor, dan stijgen de lonen en kan de inflatie oplopen.
Valkuilen
- De multiplier gebruiken met een verkeerde c of met lekken die al in c verwerkt zitten.
- Conjuncturele en structurele werkloosheid verwisselen.
- Oorzaak en gevolg in de conjunctuur omdraaien.
- Bij hoogconjunctuur inflatie vergeten en alleen naar werkloosheid kijken.