VMBO BB Economie cheat sheet

Schaarste: middelen zijn beperkt ten opzichte van behoeften; hieruit volgt dat kiezen en prioriteren nodig is. Alternatieve kosten = de waarde van het beste alternatief dat je opgeeft.

Budgetlijn: inkomsten = uitgaven. Formule bestedingsruimte: inkomen + besparingen + leningen − aflossingen − rente. Bij een vast inkomen verschuift de lijn bij prijsverandering van één product in één richting.

Vraag en aanbod: bij een hogere prijs daalt de gevraagde hoeveelheid (vraaglijn daalt) en stijgt de aangeboden hoeveelheid (aanbodlijn stijgt). Evenwichtsprijs: vraag = aanbod.

Prijsmechanisme: bij vraagoverschot stijgt de prijs; bij aanbodoverschot daalt de prijs. Overheid kan ingrijpen met een minimum- of maximumprijs; een minimum boven de evenwichtsprijs leidt tot aanbodoverschot.

Elasticiteit van de vraag: prijselastisch als de gevraagde hoeveelheid relatief sterk reageert op een prijsverandering (luxe goederen); prijsinelastisch bij noodzakelijke goederen.

Inkomen en koopkracht: nominaal inkomen stijgt met het aantal euro's; reëel inkomen (= koopkracht) stijgt alleen als het nominale inkomen sneller stijgt dan de inflatie. Indexcijfer reëel = indexcijfer nominaal / indexcijfer prijzen × 100.

Produceren: toegevoegde waarde = omzet − ingekochte goederen en diensten (inclusief btw-afdracht niet meetellen). Bruto binnenlands product = som van alle toegevoegde waarden in een land in een periode.

Arbeidsmarkt: vraag naar arbeid komt van werkgevers, aanbod van werknemers; loon is de prijs van arbeid. Bij een krappe arbeidsmarkt stijgen de lonen; bij werkloosheid daalt de loondruk.

Spaargeld en rente: enkelvoudige rente = spaarbedrag × rentepercentage × aantal jaren. Samengestelde rente: eindbedrag = beginbedrag × (1 + rente)^aantal jaren.

Leningsvormen: consumptief krediet (doorlopend of persoonlijke lening) kent meestal een hogere rente dan een hypotheek, omdat er geen onderpand is. Aflossen verlaagt de restschuld; rente wordt berekend over de restschuld.

Verzekeringen: premie hangt af van het verzekerde bedrag, het risico en het eigen risico. Een hoger eigen risico verlaagt de premie. Onderverzekering: bij schade wordt naar verhouding van de verzekerde waarde uitbetaald.

Belastingen: inkomstenbelasting kent schijven met een oplopend tarief (progressief). Heffingskortingen verlagen de te betalen belasting. Btw is een indirecte belasting die de verkoper afdraagt.

Overheid en collectieve sector: rijksoverheid, provincies, gemeenten en waterschappen. Uitgaven worden betaald uit belastingen en premies; een begrotingstekort betekent meer lenen (staatsschuld).

Sociale zekerheid: werknemersverzekeringen (WW, WIA) worden betaald uit premies van werkgevers en werknemers; volksverzekeringen (AOW, Wlz) uit belastingen. Bijstandsuitkering valt onder de gemeente.

Marktvormen: bij volkomen concurrentie zijn er veel aanbieders en een homogeen product; bij monopolie is er één aanbieder met prijszettingsmacht; oligopolie: enkele grote aanbieders.

Duurzaamheid en externe effecten: negatieve externe effecten (vervuiling) zijn kosten voor de samenleving die niet in de prijs zitten. De overheid kan dit corrigeren met accijns, heffingen of vergunningen.