VMBO KB Economie key terms

Een getal dat een waarde vergelijkt met een gekozen basisjaar. Het basisjaar krijgt meestal het cijfer 100. Zo kun je prijzen of lonen uit verschillende jaren eerlijk met elkaar vergelijken.

Het verschil tussen twee percentages, uitgedrukt in punten. Gaat een rente van 3% naar 4%, dan is dat een stijging van 1 procentpunt, maar in verhouding een stijging van 33 procent.

Het getal dat je krijgt als je alle waarden bij elkaar optelt en deelt door het aantal waarden. Zo'n getal geeft een beeld van de groep, maar zegt weinig over verschillen tussen individuen.

Een verband waarbij het ene verschijnsel het andere veroorzaakt. Bij economie moet je vaak uitleggen waardoor iets verandert en welk gevolg dat heeft, bijvoorbeeld: meer vraag leidt tot een hogere prijs.

Een tekening die met lijnen of staven getallen laat zien. Je leest eerst de assen en de eenheid en daarna de ontwikkeling. Let op: een steile lijn betekent niet altijd een groot bedrag.

Een overzicht van de verwachte inkomsten en uitgaven van een huishouden voor een bepaalde periode, meestal een maand. Zo zie je vooraf of er geld overblijft of dat er een tekort dreigt.

Uitgaven die steeds terugkomen en waarvan het bedrag meestal weinig verandert, zoals huur, energie en verzekeringen. Ze drukken maandelijks op het budget en zijn niet snel te verlagen.

Uitgaven die niet regelmatig terugkomen, zoals een fiets, meubels of een reparatie. Je betaalt ze vaak in één keer; daarom is het verstandig er geld voor te reserveren.

Geld opzijzetten voor een toekomstige uitgave. Je verdeelt een groot bedrag over meerdere perioden, zodat je op het moment van betalen genoeg geld hebt.

Een lening voor goederen of diensten die je in één keer gebruikt, zoals een auto of vakantie. Je betaalt het geleende bedrag plus rente in termijnen terug.

Het bedrag dat je betaalt voor een verzekering. De hoogte hangt af van het verzekerde risico en de dekking; bij schade keert de verzekeraar volgens de afspraken uit.

Het deel van de schade of zorgkosten dat je zelf moet betalen voordat de verzekering uitkeert. Een hoger eigen risico verlaagt meestal de premie, maar betekent meer kosten bij schade.

Een algemene stijging van het prijspeil: geld wordt minder waard, want je kunt met hetzelfde bedrag minder kopen. Overheid en centrale bank proberen inflatie meestal beperkt te houden.

De hoeveelheid goederen en diensten die je met je inkomen kunt kopen. Je koopkracht stijgt als je inkomen sneller groeit dan de prijzen, en daalt bij hoge inflatie.

De belofte van een verkoper of fabrikant dat een product bij normaal gebruik goed blijft werken. Bij een gebrek binnen de garantietermijn kun je vaak kosteloos reparatie of vervanging krijgen.

De schriftelijke afspraak tussen werkgever en werknemer over werkzaamheden, loon, werktijden en opzegtermijn. Bij een tijdelijke of vaste baan gelden verschillende regels.

Collectieve arbeidsovereenkomst: afspraken over lonen, werktijden en andere arbeidsvoorwaarden die vakbonden en werkgevers samen maken voor een bedrijfstak. De cao geldt voor werknemers in die sector.

Het loon dat je met je werkgever afspreekt, vóór aftrek van belastingen en sociale premies. Wat je uiteindelijk op je rekening krijgt, is het nettoloon.

Het bedrag dat je na aftrek van loonheffing en sociale premies op je bankrekening ontvangt. Het is dus het brutoloon min de inhoudingen.

Belasting en premies die je werkgever direct inhoudt op je brutoloon en aan de Belastingdienst afdraagt. Daarmee betaal je vooraf een deel van je inkomstenbelasting.

De hoeveelheid producten of diensten die één werknemer gemiddeld in een bepaalde tijd maakt. Stijgt de arbeidsproductiviteit, dan kan een bedrijf met hetzelfde aantal mensen meer produceren.

De middelen die nodig zijn om te produceren: natuur, arbeid, kapitaal en ondernemerschap. Ondernemers combineren deze factoren om goederen of diensten te maken.

Het verschil tussen de verkoopwaarde van een product en de waarde van ingekochte grondstoffen en onderdelen. Het is de waarde die een bedrijf zelf aan het product toevoegt.

Het totale bedrag dat een bedrijf ontvangt door verkoop, berekend als prijs maal afzet. Omzet is nog geen winst, want de kosten moeten er nog van worden afgetrokken.

Wat een bedrijf overhoudt als alle kosten van de omzet zijn afgetrokken. Bij een negatief resultaat is er verlies; winst kan worden uitgekeerd of opnieuw worden geïnvesteerd.

Belasting over de toegevoegde waarde die je betaalt bij het kopen van goederen en diensten. Het tarief verschilt per product; de verkoper draagt de btw af aan de Belastingdienst.

Een extra belasting die de overheid heft op bepaalde producten, zoals tabak, alcohol en brandstof. Accijns verhoogt de prijs en kan ongezond of milieubelastend gedrag ontmoedigen.

Belasting die je betaalt over je inkomen, zoals loon of winst uit een eigen bedrijf. De werkgever houdt vaak al loonheffing in; na de aangifte wordt het definitieve bedrag berekend.

Een bedrag dat je van de te betalen inkomstenbelasting mag aftrekken. Het verlaagt dus je belasting; sommige kortingen krijg je alleen als je aan voorwaarden voldoet.

Geld van de overheid om een activiteit goedkoper of mogelijk te maken, bijvoorbeeld voor duurzame energie of cultuur. Subsidies worden vaak alleen gegeven als aan voorwaarden wordt voldaan.

Een bedrag van de overheid voor mensen die tijdelijk of blijvend niet genoeg inkomen hebben, zoals een bijstandsuitkering of arbeidsongeschiktheidsuitkering. Dit wordt betaald uit belastingen en premies.

Alle overheidsinstellingen en voorzieningen die met belastinggeld worden betaald, zoals scholen, politie en de zorg. De overheid beslist welke voorzieningen worden aangeboden.

Het verkopen en leveren van goederen of diensten aan het buitenland. Export levert een land inkomsten op en kan banen in het eigen land ondersteunen.

Het kopen en invoeren van goederen of diensten uit het buitenland. Import maakt producten beschikbaar die een land zelf niet of alleen duur kan maken.

De prijs van de ene valuta uitgedrukt in een andere, bijvoorbeeld hoeveel euro je voor één dollar betaalt. Verandert de wisselkoers, dan worden import en export duurder of goedkoper.

Belasting die een land heft op goederen die uit het buitenland worden ingevoerd. Hierdoor worden importproducten duurder en beschermt het land soms de eigen industrie.

Samenwerkingsverband van Europese landen met afspraken over vrij handelsverkeer, gemeenschappelijke regels en gezamenlijk beleid. Binnen de EU betalen landen onderling meestal geen invoerrechten.

Het groeien van economische banden tussen landen doordat bedrijven internationaal handelen, investeren en produceren. Daardoor raken productieketens en arbeidsmarkten meer met elkaar verbonden.

Handel waarbij boeren en producenten in ontwikkelingslanden een eerlijke prijs krijgen en er aandacht is voor arbeidsomstandigheden en milieu. Een keurmerk laat zien dat een product aan die eisen voldoet.