Vaardigheden: rekenen, bronnen en grafieken
Wat dit domein toetst
Vaardigheden is geen apart hoofdstuk in je boek, maar het gereedschap waarmee je alle andere opgaven oplost: rekenen met percentages, indexcijfers, tabellen en grafieken lezen en bronnen beoordelen. In het examen krijg je vaak een bron met cijfers waaruit je één berekening moet maken en daarna een conclusie moet trekken.
Kernregels
- Procentuele verandering = (nieuw − oud) / oud × 100. Je deelt altijd door de oude waarde.
- Indexcijfer = waarde / basiswaarde × 100; het basisjaar heeft per definitie index 100.
- Reëel indexcijfer = nominaal indexcijfer / prijsindexcijfer × 100. Reëel gaat over koopkracht.
- Afronden: geld op twee decimalen, procenten op één decimaal, tenzij de opgave iets anders vraagt.
- Grafiek lezen: eerst de assen en de eenheid (× € 1.000, mln, mld), let op een gebroken as of een dubbele as.
- Bron beoordelen: wie is de maker, is de bron actueel, heeft de maker belang bij een bepaalde uitkomst, is de bron controleerbaar?
Uitgewerkt voorbeeld
Een werknemer verdient € 2.400 per maand en krijgt er € 60 bij. De prijzen stijgen dat jaar met 2,5%. Nominaal: 60 / 2.400 × 100 = 2,5%, dus indexcijfer 102,5. Prijsindexcijfer: 102,5. Reëel: 102,5 / 102,5 × 100 = 100. Het loon stijgt dus even hard als de prijzen: de koopkracht blijft gelijk. Zonder de deling door de oude waarde of zonder de prijsindex zou je concluderen dat de werknemer erop vooruitgaat, en dat is hier onjuist.
Valkuilen die punten kosten
- Delen door de nieuwe waarde in plaats van de oude.
- Indexcijfers bij elkaar optellen of middelen alsof het gewone getallen zijn.
- Twee stijgingen van 2% en 3% samen 5% noemen; het is 1,02 × 1,03 = 1,0506, dus 5,06%.
- De eenheid in een tabel negeren en een antwoord in euro's geven waar duizenden euro's gevraagd worden.
- Een conclusie opschrijven zonder de berekening te laten zien; de berekening levert meestal de punten op.