Arbeid en productie: loon, werkloosheid en arbeidsproductiviteit
Wat dit domein toetst
Hier draait het om werken en produceren: vraag en aanbod op de arbeidsmarkt, de loonstrook en loonkosten, en hoe een bedrijf met mensen en machines producten maakt.
Kernregels
- De vraag naar arbeid komt van werkgevers, het aanbod van werknemers. Bij krapte stijgen de lonen; bij hoge werkloosheid blijft de loonstijging achter.
- Soorten werkloosheid: frictiewerkloosheid (zoeken tussen twee banen), conjuncturele werkloosheid (de economie zit tegen), structurele werkloosheid (banen verdwijnen definitief).
- Brutoloon − loonheffing en werknemerspremies = nettoloon. Loonkosten voor de werkgever = brutoloon + werkgeverspremies.
- Arbeidsproductiviteit = productie / aantal werknemers (of per gewerkt uur). De stijging bereken je met de procentformule.
- Kosten: vaste kosten veranderen niet met de productie, variabele kosten wel. Break-even: opbrengsten = kosten.
- Arbeidsovereenkomst en cao bepalen loon, werktijden, proeftijd en opzegtermijn; bij ontslag vangt de WW tijdelijk het inkomensverlies op.
Uitgewerkt voorbeeld
Een fabriek heeft 25 werknemers en maakt 5.000 apparaten per week. Arbeidsproductiviteit: 5.000 / 25 = 200 apparaten per werknemer. Na aanschaf van een machine maakt men 5.600 stuks met dezelfde 25 mensen: 5.600 / 25 = 224. Stijging: (224 − 200) / 200 × 100 = 12%. De machine is dus arbeidsbesparend: per werknemer komen er 24 stuks bij, terwijl het personeelsbestand gelijk blijft.
Valkuilen
- Arbeidsproductiviteit per werknemer en per uur door elkaar halen.
- Bij de loonkosten het werkgeversdeel van de premies vergeten.
- Werkloosheidssoorten verkeerd koppelen: structureel is blijvend, conjunctureel verdwijnt bij herstel.
- Een stijging van de productie automatisch een even grote stijging van de arbeidsproductiviteit noemen; het aantal werknemers telt ook mee.