Accijns op suikerhoudende frisdrank: gezondheidswinst of omzetverlies?
De minister van Volksgezondheid wil de accijns op suikerhoudende frisdrank verhogen van €0,10 naar €0,25 per liter. De markt heeft veel aanbieders en een homogeen product. De huidige consumentenprijs is €1,20 per liter en de afzet bedraagt 800 miljoen liter per jaar. Uit onderzoek blijkt dat de prijselasticiteit van de vraag naar frisdrank op korte termijn -0,8 is en de prijselasticiteit van het aanbod 1,2. De overheid verwacht dat de maatregel leidt tot minder suikerconsumptie en daarmee minder obesitas. Frisdrankproducenten waarschuwen voor omzetverlies en banenverlies. Consumentenorganisaties wijzen erop dat lage inkomens relatief veel aan frisdrank uitgeven. De detailhandel vreest dat consumenten hun frisdrank over de grens gaan kopen, waar de accijns lager is. De minister wil de maatregel beoordelen op doelmatigheid en rechtvaardigheid. De accijns wordt geheven per liter en volledig afgedragen door producenten.
1. Bereken de nieuwe consumentenprijs, de producentenprijs en de afzet. Leg aan de hand van de elasticiteiten uit hoe de accijnsverhoging wordt verdeeld tussen consumenten en producenten.
Read the worked answer
De accijns stijgt met €0,15 per liter. Bij een accijnsverhoging stijgt de consumentenprijs met t × Es / (Es − Ed). Invullen: 0,15 × 1,2 / (1,2 − (−0,8)) = 0,15 × 1,2 / 2,0 = €0,09. De nieuwe consumentenprijs is dus €1,20 + €0,09 = €1,29. De producent ontvangt €1,29 − €0,25 = €1,04 per liter; eerst ontving hij €1,20 − €0,10 = €1,10. De producentenprijs daalt dus met €0,06. Van de accijnsverhoging van €0,15 draagt de consument €0,09 (60%) en de producent €0,06 (40%). De afzet daalt met 0,8 × (0,09 / 1,20) × 100% = 6%, dus naar 800 × 0,94 = 752 miljoen liter. Doordat de vraag elastischer is dan het aanbod, kunnen producenten een groter deel van de accijns niet doorgeven.
2. Bereken de accijnsopbrengst voor en na de verhoging en de verandering in de omzet van producenten (exclusief accijns). Beoordeel of de maatregel het gezondheidsdoel waarschijnlijk haalt.
Read the worked answer
Accijnsopbrengst vóór: 0,10 × 800 = €80 miljoen. Na: 0,25 × 752 = €188 miljoen. De opbrengst stijgt dus met €108 miljoen, ondanks de lagere afzet. De omzet van producenten exclusief accijns vóór: 1,10 × 800 = €880 miljoen. Na: 1,04 × 752 = €782,1 miljoen. Dat is een daling van €97,9 miljoen (circa 11%). De consumptie daalt met 6%; dat is een bescheiden effect. Als het gezondheidsdoel een flinke daling van suikerinname is, is deze accijns waarschijnlijk niet voldoende. Consumenten kunnen uitwijken naar andere suikerrijke producten of naar het buitenland. Bovendien is de maatregel regressief: lage inkomens besteden een groter deel van hun budget aan frisdrank. De maatregel levert wel veel opbrengst op, die gericht gebruikt kan worden voor preventie.
3. De minister overweegt in plaats van een algemene accijns een subsidie op suikervrije dranken. Beoordeel deze twee instrumenten op doelmatigheid en rechtvaardigheid, gegeven de geschatte elasticiteiten.
Read the worked answer
Een accijns op suikerhoudende dranken verhoogt de prijs van het schadelijke product en internaliseert zo de externe kosten van obesitas. Bij een vraagelasticiteit van -0,8 leidt een prijsstijging van 7,5% tot 6% minder vraag; de accijns is dus effectief maar bescheiden. Een subsidie op suikervrije dranken verlaagt de prijs van een substituut. Het effect hangt sterk af van de kruiselingse elasticiteit, die niet is gegeven. Een subsidie kost geld, terwijl een accijns geld opbrengt. Een subsidie kan rechtvaardiger lijken voor lage inkomens, maar als suikervrije dranken duurder blijven, profiteren vooral hogere inkomens. Een accijns is regressief, tenzij de opbrengst wordt teruggesluisd via een inkomensafhankelijke compensatie. Doelmatig is een combinatie: een accijns naar suikergehalte plus een gerichte subsidie op water en suikervrije dranken, met voorlichting. Dan wordt de externe schade beprijsd en wordt gezonder gedrag goedkoper.