VWO Economie key terms

Situatie waarin middelen (arbeid, kapitaal, natuur) beperkt zijn ten opzichte van de onbeperkte behoeften van mensen. Hierdoor moeten keuzes worden gemaakt en ontstaan kosten in de vorm van gederfde alternatieven.

De waarde van het beste alternatief dat men opgeeft wanneer men een keuze maakt. Bijvoorbeeld: de opbrengst van een baan die men niet neemt om te gaan studeren.

Lijn die alle combinaties van twee goederen weergeeft die met de beschikbare productiefactoren maximaal geproduceerd kunnen worden. De lijn toont de spanning tussen schaarste en keuzes.

Grafiek die het verband weergeeft tussen de prijs van een goed en de gevraagde hoeveelheid, bij overige omstandigheden gelijk. Meestal dalend: bij een hogere prijs wordt minder gevraagd.

Grafiek die het verband weergeeft tussen de prijs van een goed en de aangeboden hoeveelheid. Meestal stijgend: bij een hogere prijs zijn producenten bereid meer aan te bieden.

Het proces waarbij vraag en aanbod via prijsaanpassingen naar een evenwicht tenderen. Bij overschot daalt de prijs, bij tekort stijgt de prijs tot vraag en aanbod gelijk zijn.

Prijs waarbij de gevraagde hoeveelheid precies gelijk is aan de aangeboden hoeveelheid. Op dat punt is er geen overschot of tekort en zijn er geen prikkels tot prijsverandering.

Maateenheid voor de gevoeligheid van de gevraagde hoeveelheid voor een prijsverandering. Berekend als procentuele verandering van hoeveelheid gedeeld door procentuele verandering van prijs, in absolute waarde.

De mate waarin de gevraagde hoeveelheid reageert op een verandering van het inkomen, berekend als procentuele verandering van vraag gedeeld door procentuele verandering van inkomen. Positief bij normale goederen.

Goed waarvan de vraag afneemt als het inkomen stijgt. De inkomenselasticiteit is negatief. Bijvoorbeeld: goedkopere alternatieven die men vervangt zodra men meer te besteden heeft.

Het verschil tussen wat consumenten bereid zijn maximaal te betalen voor een goed en de prijs die zij feitelijk betalen. Grafisch: het gebied tussen de vraagcurve en de evenwichtsprijs.

Het verschil tussen de prijs die producenten ontvangen en het minimumbedrag waarvoor zij bereid zijn te leveren. Grafisch: het gebied tussen de evenwichtsprijs en de aanbodcurve.

Situatie waarin de markt niet zorgt voor een maatschappelijk optimale allocatie van middelen. Oorzaken zijn onder meer externe effecten, collectieve goederen, marktmacht en informatieasymmetrie.

Kosten of baten van productie of consumptie die niet in de prijs zijn verwerkt en die bij derden terechtkomen. Bij een negatief extern effect is de maatschappelijke kost hoger dan de private kost.

Goed dat niet uitsluitbaar is (niemand kan van gebruik worden uitgesloten) en niet-rivaliserend (het gebruik door de een vermindert het gebruik door de ander niet). Vaak door de overheid gefinancierd.

Belasting die de overheid heft om een negatief extern effect te internaliseren. De belasting wordt zo hoog vastgesteld dat de private kosten gelijk worden aan de maatschappelijke kosten.

Alle maatregelen waarmee de overheid de uitkomsten van markten beïnvloedt, zoals belastingen, subsidies, prijsregulering en wetgeving, vaak om marktfalen te corrigeren.

Bruto binnenlands product: de totale marktwaarde van alle goederen en diensten die binnen de landsgrenzen in een periode worden geproduceerd. Een veelgebruikte maatstaf voor economische omvang.

Toename van de productiecapaciteit van een economie, meestal gemeten als de procentuele stijging van het reële bbp. Ontstaat door meer productiefactoren of betere technologie.

Stijging van het algemeen prijspeil, waardoor de koopkracht van geld daalt. Gemeten door de procentuele verandering van een consumentenprijsindex ten opzichte van een basisjaar.

Indexcijfer dat de gemiddelde prijsontwikkeling weergeeft van een vast pakket goederen en diensten dat representatief is voor huishoudens. Basis voor het berekenen van inflatie.

Schommelingen in de economische activiteit rond de langetermijntrend, met perioden van hoogconjunctuur en laagconjunctuur. Wordt beïnvloed door bestedingen en vertrouwen.

De productie per gewerkt uur of per werknemer. Stijgt door meer kapitaal per werknemer, betere technologie of hogere scholing en is een belangrijke bron van economische groei.

De hoeveelheid goederen en diensten die men met een bepaald inkomen kan kopen. Verandert door de ontwikkeling van het nominale inkomen ten opzichte van het prijspeil.

Het geheel van vraag naar en aanbod van arbeid, waar lonen tot stand komen. Vraag komt van werkgevers, aanbod van werkenden en werkzoekenden.

Situatie waarin mensen die willen en kunnen werken geen betaalde baan vinden. Onderscheiden worden onder meer frictiewerkloosheid, structurele werkloosheid en conjuncturele werkloosheid.

Werkloosheid die ontstaat doordat vraag en aanbod op de arbeidsmarkt niet op elkaar aansluiten, bijvoorbeeld door kwalificatieverschillen of technologische verandering. Verdwijnt niet vanzelf bij aantrekkende conjunctuur.

Werkloosheid die samenhangt met een tekort aan bestedingen in een periode van laagconjunctuur. Neemt af wanneer de economie weer aantrekt.

Het proces waarin lonen tot stand komen door onderhandelingen tussen werkgevers en werknemers, beïnvloed door cao-afspraken, krapte op de arbeidsmarkt en inflatie.

De verdeling van het totale inkomen over personen, huishoudens of productiefactoren. Geeft aan hoe gelijk of ongelijk inkomen is verdeeld, vaak met de Lorenzcurve of Gini-coëfficiënt.

Grafiek die de cumulatieve inkomensaandelen van huishoudens afzet tegen het cumulatieve aandeel van de huishoudens. Hoe verder de curve van de diagonaal ligt, hoe ongelijker de verdeling.

Het verkleinen van inkomensverschillen, bijvoorbeeld door progressieve belastingen en inkomensoverdrachten. Het tegenovergestelde is denivellering, waarbij verschillen juist groter worden.

Belastingstelsel waarbij het gemiddelde belastingtarief stijgt naarmate het inkomen hoger is. Draagt bij aan nivellering van de inkomensverdeling.

Overzicht van alle economische transacties van een land met het buitenland, onderverdeeld in onder meer de goederen- en dienstenrekening, inkomensoverdrachten en financiële rekeningen.

De prijs van de ene valuta uitgedrukt in een andere. Bij een stijgende wisselkoers van de eigen valuta worden exporten duurder en importen goedkoper.

Het uitwisselen van goederen en diensten tussen landen. Ontstaat door comparatieve kostenverschillen en schaalvoordelen, en leidt tot meer welvaart bij vrijhandel.

Handelspolitiek waarbij een land zijn eigen producenten beschermt tegen buitenlandse concurrentie met invoerrechten, quota of subsidies. Kan de eigen welvaart op korte termijn beschermen maar drukt de wereldhandel.