VWO Economie common mistakes
VWO Economie · Understand the traps and how to avoid them.
Bij een vraaglijn- of aanbodlijnvraagstuk wordt de vergelijking ingevuld met de prijs als q, of wordt P en Q omgewisseld, waardoor de elasticiteit of het evenwicht er precies naast zit.
De standaardvorm Qv = a - bP zet de prijs op de horizontale as in de grafiek maar de coëfficiënt hoort bij P; kandidaten werken onder tijdsdruk met een ezelsbruggetje ('a is het snijpunt') en vergeten welke variabele ze invullen. Ook bij elasticiteitsvragen wordt de procentuele verandering van P en Q door elkaar gehaald.
What to do instead
Schrijf bij elke opgave eerst expliciet op: 'Qv = ... - ...P, dus P = (a - Qv)/b'. Reken het snijpunt met de P-as en de Q-as apart uit en controleer met één getallenvoorbeeld of de ingevulde waarde klopt. Bij elasticiteit altijd eerst de formule opschrijven: Ev = (%ΔQ)/(%ΔP), en de absolute waarde interpreteren.
Bij een vraagstuk over consumentensurplus, producentensurplus of welvaartsverlies wordt het driehoekje of trapezium berekend met de verkeerde grenzen, bijvoorbeeld vanaf de evenwichtsprijs in plaats van vanaf de prijsas of de aanbodlijn.
Het oppervlak onder de vraaglijn en boven de prijs is een driehoek, maar bij een prijsmaatregel (minimum- of maximumprijs) verschuift het relevante gebied naar een trapezium. Kandidaten tekenen geen grafiek en gokken de vorm, of vergeten de omzetting van eenheden (euro's versus duizenden euro's).
What to do instead
Teken altijd een ruwe grafiek met P en Q op de assen, arceer het gevraagde oppervlak en benoem de hoekpunten met coördinaten. Bereken daarna met de oppervlakteformule van de juiste figuur en noteer de eenheid expliciet (bijvoorbeeld '× €1.000').
Bij een opgave over marktvormen wordt de winstmaximalisatievoorwaarde MO = MK toegepast alsof die alleen bij volkomen concurrentie geldt, of wordt bij volkomen concurrentie P = MK verward met P = GTK.
Leerlingen leren 'bij volkomen concurrentie is de prijs gegeven' en denken dat MO = MK dan niet geldt, terwijl het juist de algemene regel is. Bij monopolistische concurrentie of oligopolie wordt de prijs uit de vraaglijn vergeten en wordt MK als prijs gebruikt.
What to do instead
Noteer als vuistregel: MO = MK geldt altijd; bij volkomen concurrentie valt MO samen met de marktprijs. Bepaal daarna de prijs altijd via de vraaglijn (q invullen in P = ...) en niet via MK. Controleer of de winst positief is door GTK bij die q te vergelijken met P.
Bij een opgave over externaliteiten en overheidsingrijpen wordt het maatschappelijk optimum berekend met de private kosten- of batenlijn in plaats van de maatschappelijke lijn, of wordt het deadweight loss aan de verkeerde kant van het evenwicht gezocht.
De begrippen 'private' en 'maatschappelijke' lijken op elkaar en de verschuiving (naar boven bij negatieve externe effecten) wordt niet consequent toegepast. Kandidaten vergeten dat de externe kosten per eenheid bij elke q moeten worden opgeteld.
What to do instead
Teken drie lijnen: private kosten, externe kosten en maatschappelijke kosten (= private + externe). Bepaal het maatschappelijk optimum waar de maatschappelijke kostenlijn de vraaglijn snijdt en arceer het welvaartsverlies tussen particulier en maatschappelijk evenwicht. Benoem bij elke stap welke lijn je gebruikt.
Bij macro-economische opgaven wordt de multiplier verkeerd berekend, bijvoorbeeld 1/(1 - c) gebruikt terwijl de marginale consumptiequote niet is gegeven of terwijl het om een belastingmultiplier gaat.
De formule 1/(1 - c) is het bekendst en wordt klakkeloos toegepast; bij een gesloten economie met belastingen is de multiplier 1/(1 - c(1 - t)) en bij een open economie komt de importquote erbij. Kandidaten slaan de afleiding over en vullen c verkeerd in (gemiddelde in plaats van marginale quote).
What to do instead
Leid de multiplier per opgave opnieuw af uit de consumptiefunctie: C = c0 + c(Y - T). Schrijf de evenwichtsvergelijking Y = C + I + O + E - M uit en differentieer. Noteer daarna pas de getallen; controleer of de multiplier tussen 0 en 5 ligt en of het teken klopt.
Bij opgaven over conjunctuur en structuur wordt een verschuiving langs de productiemogelijkhedenlijn (conjunctureel) verward met een verschuiving van de lijn (structureel), of wordt de output gap berekend ten opzichte van het verkeerde trendniveau.
Beide begrippen worden in dezelfde hoofdstukken behandeld en de grafieken lijken op elkaar. De output gap wordt vaak berekend als percentage van het feitelijke bbp in plaats van het potentiële bbp.
What to do instead
Maak een vaste tabel: conjunctureel = beweging langs of naar de trendlijn, structureel = verschuiving van de trendlijn zelf. Bereken de output gap als (feitelijk - potentieel)/potentieel × 100% en noteer expliciet welke waarde je als potentieel neemt.
Bij internationale economie wordt de betalingsbalans verward met de handelsbalans, of wordt een overschot op de lopende rekening automatisch als 'goed' geïnterpreteerd zonder de kapitaalrekening te betrekken.
De betalingsbalans moet in principe in evenwicht zijn; een overschot op de lopende rekening gaat gepaard met een tekort op de kapitaalrekening. Kandidaten kennen de deelrekeningen niet uit hun hoofd en vergeten de officiële reserves.
What to do instead
Teken het schema: lopende rekening (goederen, diensten, inkomens, transfers) + kapitaalrekening + financiële rekening + saldo officiële reserves = 0. Benoem bij elke post op welke deelrekening hij thuishoort en check daarna of de som nul is.
Bij opgaven over inkomensverdeling en belastingen wordt het secundaire inkomen berekend zonder de juiste volgorde van heffingen en toeslagen, of wordt het marginale tarief gebruikt waar het gemiddelde tarief gevraagd is.
De stappen (bruto inkomen, premies, loonheffing, heffingskortingen, netto inkomen) worden door elkaar gehaald en de begrippen marginaal en gemiddeld tarief lijken op elkaar. Bij schijvenbelasting wordt soms de hele grondslag tegen het hoogste tarief belast.
What to do instead
Maak eerst een stroomschema van bruto naar netto en vul per stap de bedragen in. Bereken het marginale tarief als de extra belasting op de laatste euro en het gemiddelde tarief als totale belasting gedeeld door het totale inkomen; vergelijk beide expliciet in je antwoord.
Bij gedrags- en speltheorieopgaven wordt een Nash-evenwicht aangewezen dat geen best response is, of wordt het gevangendilemma verward met een coördinatiespel.
Kandidaten kiezen het vakje met de hoogste totale opbrengst of het sociaal optimale uitkomst in plaats van het evenwicht waarbij geen speler eenzijdig wil afwijken. De payoff-matrix wordt niet systematisch doorgelopen.
What to do instead
Onderstreep per speler de beste reactie op elke strategie van de ander (best-response-onderstreping). Een Nash-evenwicht is het vakje met twee strepen. Vergelijk daarna met de sociaal optimale uitkomst om te bepalen of er sprake is van een gevangendilemma.
Bij statistiek en data-analyse in het examen wordt een indexcijfer berekend met de verkeerde basisjaren, of wordt een nominaal getal niet omgerekend naar reëel met behulp van de prijsindex.
De formule (nieuw/oud) × 100 wordt wel gekend, maar bij een reeks wordt het basisjaar verschoven en bij reële waarden wordt de deflator in de verkeerde richting toegepast (delen in plaats van vermenigvuldigen).
What to do instead
Schrijf bij elke indexreeks het basisjaar expliciet op en herbereken desnoods alle waarden naar dat basisjaar. Voor reële waarden geldt: reëel = nominaal / (prijsindex/100); controleer met een plausibel getal of de uitkomst in dezelfde orde van grootte ligt.