Minimumloon in de zorg: werkgelegenheid, monopsonie en loonkostensubsidie
De zorgsector kampt met grote personeelstekorten. Het kabinet verhoogt het wettelijk minimumloon met 8%, van €14 naar €15,12 per uur. In de zorg werken 500.000 mensen met een laag loon, goed voor gemiddeld 1.800 uur per jaar. Werkgevers waarschuwen dat de loonkosten stijgen en dat zij minder mensen zullen aannemen. Uit onderzoek blijkt dat de prijselasticiteit van de vraag naar laaggeschoolde zorgarbeid -0,3 is. De elasticiteit van het arbeidsaanbod is 0,6. De zorgmarkt is echter geen perfect concurrerende markt: enkele grote zorgconcerns hebben macht op de regionale arbeidsmarkt, waardoor zij langere tijd onder het competitieve loon kunnen betalen. De overheid overweegt ook een gerichte loonkostensubsidie voor zorginstellingen die extra laaggeschoold personeel aannemen. Vakbonden eisen een algemene loonsverhoging; werkgevers willen liever een subsidie.
1. Bereken met de gegeven elasticiteit het verwachte verlies aan arbeidsplaatsen door de minimumloonsverhoging. Leg uit waarom je bij een minimumloon de vraagelasticiteit gebruikt en niet de aanbodelasticiteit.
Read the worked answer
De loonstijging is 8%. Met een vraagelasticiteit van -0,3 daalt de vraag naar arbeid met 0,3 × 8% = 2,4%. Dat is 500.000 × 0,024 = 12.000 arbeidsplaatsen. Het verwachte aantal werkenden wordt dus 488.000. Bij een minimumloon boven het evenwichtsloon bepaalt de vraagkant hoeveel arbeid er daadwerkelijk wordt ingezet; de aanbodelasticiteit zegt hoeveel mensen tegen dat loon willen werken, maar niet hoeveel banen er zijn. Er kan dus een aanbodoverschot ontstaan: meer mensen willen werken dan er banen zijn. De aanbodelasticiteit is hier dus niet geschikt om de werkgelegenheid te berekenen. Wel kan zij helpen om te schatten hoeveel mensen zich aanbieden en dus hoeveel onvrijwillige werkloosheid ontstaat.
2. Leg uit onder welke omstandigheid een minimumloonsverhoging in een monopsonistische arbeidsmarkt juist kan leiden tot meer werkgelegenheid. Gebruik in je uitleg de begrippen marginale factor kosten en marginale opbrengstwaarde.
Read the worked answer
Een monopsonist is de enige of dominante werkgever en wordt geconfronteerd met een stijgend arbeidsaanbod. Om extra arbeid aan te trekken, moet hij niet alleen de nieuwe werknemer meer betalen, maar ook de bestaande werknemers. Daardoor liggen de marginale factor kosten (MFC) boven het loon dat uit de aanbodcurve volgt. De werkgever kiest de hoeveelheid arbeid waarbij MFC = marginale opbrengstwaarde (MRP). Het loon wordt vervolgens afgelezen van de aanbodcurve en ligt onder de MRP. Een minimumloon boven dat monopsonieloon maar onder het competitieve loon maakt de MFC tot aan de aanbodcurve horizontaal. De werkgever breidt de werkgelegenheid dan uit tot MRP gelijk is aan het minimumloon. Boven het competitieve loon daalt de werkgelegenheid weer. Of de verhoging hier werkt, hangt dus af van hoe groot de monopsoniemacht is.
3. Beoordeel of een gerichte loonkostensubsidie een beter instrument is dan een algemene minimumloonsverhoging om zowel de werkgelegenheid als de inkomens van zorgmedewerkers te beschermen.
Read the worked answer
Een gerichte loonkostensubsidie verlaagt de kosten voor zorgwerkgevers en stimuleert daardoor de vraag naar arbeid. Zij kan worden gekoppeld aan extra banen of aan een specifieke groep, waardoor de werkgelegenheid beter wordt beschermd dan bij een algemene loonstijging. Nadelen zijn de administratieve lasten, het risico op windfall profits (werkgevers die toch al wilden uitbreiden), en het risico dat de subsidie wordt gebruikt om bestaande lonen te drukken. Een algemene minimumloonsverhoging verhoogt direct de inkomens van alle laagbetaalde zorgmedewerkers en is eenvoudiger uit te voeren. In een competitieve markt kost zij echter banen; in een monopsonistische markt kan zij juist de werkgelegenheid verhogen. Gegeven de regionale monopsonie is een combinatie verdedigbaar: een gematigde minimumloonsverhoging plus een tijdelijke, gerichte subsidie voor extra opleiding en personeel. Zo worden inkomens beschermd zonder dat de werkgelegenheid onnodig krimpt.