Samenwerken en onderhandelen
Samenwerken en onderhandelen toetst speltheorie en strategisch gedrag. Je moet een opbrengstenmatrix lezen, dominante strategieën en Nash-evenwichten vinden en uitleggen waarom samenwerking soms wel en soms niet tot stand komt.
Kernregels
- Een dominante strategie is voor een speler de beste keuze, ongeacht wat de ander doet.
- Een Nash-evenwicht is een combinatie waarin geen enkele speler door alleen zelf te veranderen beter af is.
- Gevangendendilemma: beide spelers hebben een dominante strategie die tot een slechtere uitkomst leidt dan samenwerking.
- Pareto-efficiëntie: niemand kan beter af worden zonder dat een ander slechter af wordt.
- Bij herhaalde spelen kan samenwerking ontstaan door reputatie en dreiging met straf; bij een eenmalig spel is dat moeilijker.
- Verzonken kosten zijn al gemaakt en mogen geen rol spelen bij een nieuwe beslissing.
Rekenvoorbeeld
Twee bedrijven kiezen hoge of lage prijs. Bij (hoog, hoog) is de winst (10, 10); bij (hoog, laag) (4, 12); bij (laag, hoog) (12, 4); bij (laag, laag) (6, 6). Voor beide bedrijven is lage prijs dominant: als de ander hoog kiest, levert laag 12 op tegen 10; als de ander laag kiest, levert laag 6 op tegen 4. Het Nash-evenwicht is dus (laag, laag) met (6, 6). Toch is (hoog, hoog) met (10, 10) Pareto beter. Dit is een gevangendendilemma: individueel rationeel gedrag leidt tot een collectief slechtere uitkomst.
Veelgemaakte fouten
- Nash-evenwicht en Pareto-optimum verwisselen.
- Een dominante strategie toekennen zonder beide keuzes van de ander te controleren.
- Een eenmalig spel behandelen als een herhaald spel.
- Verzonken kosten meenemen in de beslissing.
- Onderhandelingsmacht verwarren met het aantal spelers.