De valse vriend ‘assister à’
Een havoleerling leest een korte tekst over een buurtcentrum in Nantes. De tekst bevat de zin: ‘Les habitants peuvent assister à un atelier gratuit de cuisine le samedi matin.’ De leerling vertaalt ‘assister à’ met ‘assisteren bij’ en concludeert dat bewoners vrijwilligers helpen bij een kookworkshop. Bij de vraag ‘Wat kunnen de bewoners op zaterdagochtend doen?’ kiest hij: ‘Ze helpen bij een gratis kookworkshop.’ De examentekst telt 95 woorden en heeft als titel ‘Un nouveau souffle pour le quartier’. Verder staat er: ‘L’atelier est ouvert à tous, aucune inscription n’est nécessaire.’ De leerling kent het woord ‘assister’ alleen uit het Nederlands en heeft niet op de grammaticale structuur gelet: ‘assister à’ heeft een voorzetsel en betekent iets anders dan het Nederlandse ‘assisteren’. Je hebt nog 5 minuten om dit punt in de klas te behandelen.
1. Wat betekent ‘assister à’ in deze zin en welke twee contextuele aanwijzingen bevestigen die betekenis?
Read the worked answer
Betekenis: ‘bijwonen’ of ‘deelnemen aan’, niet ‘helpen’. De inwoners kunnen een gratis kookworkshop bijwonen.
Aanwijzingen:
- ‘L’atelier est ouvert à tous, aucune inscription n’est nécessaire’ - dit beschrijft een activiteit waaraan je kunt deelnemen; als het om helpen ging, zou er een oproep voor vrijwilligers staan.
- ‘Les habitants peuvent...’ - ‘pouvoir’ + infinitief duidt op een mogelijkheid voor bewoners, niet op een taak voor hen.
Grammaticaal: ‘assister à’ is intransitief met het voorzetsel ‘à’. Het Nederlandse ‘assisteren bij’ betekent helpen en vertaalt eerder als ‘aider’ of ‘participer à’. De leerling moet dus niet het Nederlandse woordbeeld volgen.
2. Waarom is ‘assisteren bij’ hier een valse vriend? Leg het verschil uit tussen het Franse ‘assister à’ en het Nederlandse ‘assisteren’.
Read the worked answer
Een valse vriend lijkt op een Nederlands woord maar heeft een andere betekenis. Frans ‘assister à’ = bijwonen/deelnemen aan. Nederlands ‘assisteren’ = helpen. Het Franse werkwoord ‘assister’ kan zonder ‘à’ wel ‘helpen’ betekenen (bijvoorbeeld ‘assister quelqu’un’), maar met ‘à’ verandert de betekenis.
In de tekst staat ‘assister à un atelier’; dat is dus ‘een workshop bijwonen’. De leerling mag niet automatisch de Nederlandse betekenis invullen; hij moet de constructie met het voorzetsel herkennen.
3. Hoe leer je de leerling om zulke valse vrienden in het vervolg systematisch te herkennen?
Read the worked answer
- Markeer bij het lezen elk woord dat op een Nederlands woord lijkt. 2. Kijk naar de grammaticale constructie: heeft het werkwoord een voorzetsel dat de betekenis verandert? 3. Toets de betekenis aan de context: past ‘helpen’ hier logisch bij ‘ouvert à tous’ en ‘aucune inscription’? 4. Gebruik een eentalig woordenboek of collocaties (bijvoorbeeld ‘assister à un spectacle’). 5. Noteer valse vrienden in een lijst met een voorbeeldzin. Zo voorkom je dat de leerling alleen op woordvorm vertrouwt.