Drie bronnen over de Watersnoodramp in Zanddijk
Yara (15) onderzoekt voor haar werkstuk de Watersnoodramp van 1 februari 1953 in haar dorp Zanddijk. Ze heeft drie bronnen. Bron A is de voorpagina van het regionale dagblad van 3 februari 1953; de verslaggever schrijft dat hij op 2 februari met een reddingsboot door de ondergelopen straten voer en spreekt van 'onvermoeibaar reddingswerk'. Bron B is een herinnering die haar overgrootmoeder in 2011 op 84-jarige leeftijd aan Yara dicteerde: volgens haar verdronken er 47 mensen in hun straat en 'kwam het water zonder enige waarschuwing'. Bron C is een rapport van het ministerie van Verkeer en Waterstaat uit 1954 met het aantal geregistreerde slachtoffers per gemeente; voor Zanddijk staat er 61, landelijk 1.836. Yara wil twee dingen weten: hoeveel slachtoffers er in Zanddijk vielen, en hoe de bewoners de eerste dagen hebben beleefd. Haar docent waarschuwt dat ze niet alle drie de bronnen voor beide vragen even hard kan gebruiken.
1. Welke bron is voor Yara's eerste vraag (het aantal slachtoffers in Zanddijk) het meest bruikbaar en welke het minst? Beoordeel alle drie de bronnen met minimaal twee criteria.
Read the worked answer
Meest bruikbaar: bron C. Twee criteria wijzen dezelfde kant op. (1) Herkomst: het ministerie had toegang tot de burgerlijke stand en de lijsten van vermisten, dus de cijfers komen niet uit het geheugen van één persoon. (2) Doel en afstand: de bron is gemaakt om te tellen en dateert van één jaar na de ramp, toen bijna alle gegevens nog vers waren. Wel een beperking: er staan alleen geregistreerde slachtoffers in, dus mensen die nooit gevonden zijn kunnen ontbreken.
Minst bruikbaar: bron B. Een exact aantal van 58 jaar later is zwak: het geheugen vervaagt, '47' kan het aantal in de straat, in de kerk of in de familiekring zijn, en haar overgrootmoeder was 26 en in paniek. Voor een aantal is dit een slechte bron.
Bron A zit ertussenin: de journalist was er vroeg bij, maar een krant wil een verhaal en in 1953 hield de overheid informatie tegen om paniek te voorkomen. Over aantallen zegt de krant bovendien niets.
2. Yara concludeert: 'Bron B kan ik niet gebruiken, want hij is pas veel later gemaakt en mijn overgrootmoeder zat midden in de ramp.' Beoordeel haar conclusie.
Read the worked answer
Yara haalt twee dingen door elkaar: betrouwbaarheid en bruikbaarheid. Voor de vraag hoeveel slachtoffers er vielen heeft ze gelijk: een herinnering van 58 jaar later is voor een exact aantal zwak.
Voor haar tweede vraag (hoe bewoners de eerste dagen beleefden) is bron B juist de beste van de drie. Alleen iemand die erbij was kan vertellen over het water zonder waarschuwing, over de paniek en over wat er in de straat gebeurde. Dat de overgrootmoeder 'erin zat' maakt haar geen onbruikbare bron, maar een partijdige bron: ze kijkt met de ogen van een 26-jarige inwoner.
Wel bronkritiek nodig: het gesprek in 2011 is gestuurd door Yara's vraag, door wat de familie later heeft verteld en door televisiebeelden van de ramp. Dus: bruikbaar, mits Yara doorvraagt, vergelijkt met A en C en opschrijft wat haar overgrootmoeder onmogelijk kan weten.
3. Welke combinatie van bronnen adviseer je voor Yara's tweede vraag, en noem één vraag die geen van de drie bronnen kan beantwoorden.
Read the worked answer
Advies: bron A en bron B samen, met bron C als achtergrond. Bron A geeft de blik van buiten: een journalist die op 2 februari meegaat en reddingswerk ziet. Dat is nuttig voor de chronologie van de eerste dagen, maar het is een publieke, mogelijk gefilterde blik. Bron B geeft de blik van binnen: angst, geruchten, wat buren deden. Leg ze naast elkaar en kijk waar ze elkaar tegenspreken - kwam het water echt zonder waarschuwing, terwijl veel mensen die nacht wel een radiobericht hoorden? Juist die tegenspraak is historisch interessant.
Wat geen van de drie kan: vertellen hoe kinderen de ramp beleefden (geen enkele bron is van een kind), of hoeveel mensen 's nachts echt een waarschuwing hoorden. Ook de stem van de mensen die verdronken ontbreekt per definitie: A en B gaan over overlevenden.