VMBO GL/TL Geschiedenis flashcards

31 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Jagers en Boeren

Eerste tijdvak, tot circa 3000 v.C. Kenmerkend zijn het leven als jager-verzamelaar en de overgang naar landbouw en veeteelt, waardoor vaste woonplaatsen ontstonden.

Grieken en Romeinen

Tijdvak 2, circa 3000 v.C. tot 500 n.C. Kenmerkend zijn de Griekse stadstaat met democratie, de Romeinse expansie en de verspreiding van het christendom.

Monniken en Ridders

Tijdvak 3, 500 tot 1000. Kenmerkend zijn hofstelsel en feodalisme, de christelijke kerk en kloosters, en de bloei van de Arabische wereld met de islam.

Steden en Staten

Tijdvak 4, 1000 tot 1500. Kenmerkend zijn opkomende handel en steden, kruistochten, staatsvorming en het Renaissance-humanisme met nieuwe belangstelling voor de klassieke oudheid.

Ontdekkers en Hervormers

Tijdvak 5, 1500 tot 1600. Kenmerkend zijn Europese overzeese expansie, het begin van wereldhandel en de Reformatie die de christelijke kerk splitste.

Regenten en Vorsten

Tijdvak 6, 1600 tot 1700. Kenmerkend zijn de Nederlandse Gouden Eeuw met handelskapitalisme, absolutistische vorsten en de wetenschappelijke revolutie.

Pruiken en Revoluties

Tijdvak 7, 1700 tot 1800. Kenmerkend zijn Verlichting, democratische revoluties in Amerika en Frankrijk, en de strijd tegen slavernij.

Burgers en Stoommachines

Tijdvak 8, 1800 tot 1900. Kenmerkend zijn industrialisatie met stoommachines, opkomst van socialisme en vakbonden, nationalisme en imperialisme.

Tijd van Wereldoorlogen

Tijdvak 9, 1900 tot 1950. Kenmerkend zijn totalitaire systemen, economische crisis, de Holocaust en het begin van dekolonisatie na de Tweede Wereldoorlog.

Televisie en Computer

Tijdvak 10, vanaf 1950. Kenmerkend zijn Koude Oorlog, Europese integratie, migratie en de informatiesamenleving met massamedia en computers.

VOC en Indonesië

Historische context over Nederland en Indonesië: VOC-handel vanaf 1602, koloniaal bestuur, ethische politiek vanaf 1901, Japanse bezetting 1942-1945 en soevereiniteitsoverdracht in 1949.

Duitse deling en hereniging

Historische context over Duitsland in de Koude Oorlog: deling in 1949, Berlijnse Muur van 1961 tot 1989, Ostpolitik en hereniging in 1990.

Britse Rijk en slavernij

Historische context over Britse koloniën in Noord-Amerika en het Caribisch gebied, de plantage-economie met slaafgemaakten, driehoekshandel en het abolitionisme vanaf circa 1780.

Industriële samenleving in Nederland

Historische context over de Nederlandse industrialisatie na circa 1860, met spoorwegen, slechte arbeidsomstandigheden, de sociale kwestie en de opkomst van vakbonden.

Primaire bron

Bron die in de bestudeerde tijd zelf is gemaakt, bijvoorbeeld een brief, dagboek, foto of voorwerp. De maker was ooggetuige of direct betrokkene.

Standplaatsgebondenheid

De positie van een maker in tijd, plaats en maatschappelijke rol bepaalt wat hij waarneemt en hoe hij gebeurtenissen beschrijft of beoordeelt.

Bruikbaarheid van een bron

De mate waarin een bron antwoord geeft op een specifieke onderzoeksvraag. Je beoordeelt dit per vraag, niet als vaste eigenschap van de bron.

Propaganda als bron

Een propagandabron is betrouwbaar als bewijs van de boodschap die de maker wilde verspreiden, maar onbetrouwbaar als feitelijke weergave van de werkelijkheid.

Directe en indirecte oorzaak

De directe oorzaak of aanleiding is de gebeurtenis vlak voor het gevolg; de indirecte oorzaak is een langdurige structurele omstandigheid die het gevolg mogelijk maakte.

Continuïteit en verandering

Continuïteit is wat gelijk blijft over een periode, verandering is wat aantoonbaar anders wordt. Bij beide horen een concreet voorbeeld en een jaartal.

Periodiseren

Het indelen van het verleden in perioden door een begin- en eindpunt te kiezen op grond van een criterium, bijvoorbeeld politieke macht of economische ontwikkeling.

Anachronisme

Het beoordelen van het verleden met normen, waarden of kennis uit een latere tijd, zonder te benoemen dat die normen toen niet golden.

Kenmerkend aspect

Kort geformuleerd kernverschijnsel dat past bij één tijdvak, bijvoorbeeld de industriële revolutie bij tijdvak 8. Je noemt altijd tijdvak en aspect samen.

Standen versus klassen

Standenmaatschappij kent posities op basis van geboorte en geldt in tijdvak 3 tot 6; klassensamenleving kent posities op basis van economische positie en hoort bij tijdvak 8 en later.

Nationalisme en imperialisme

Nationalisme is het streven naar een eigen natiestaat; imperialisme is het veroveren van koloniën door Europese mogendheden. Beide horen bij tijdvak 8, negentiende eeuw.

Multiperspectiviteit

Dezelfde gebeurtenis bekijken vanuit verschillende betrokken groepen, bijvoorbeeld kolonisator en gekoloniseerde, en benoemen hoe hun positie het beeld bepaalt.

Interpretatieverschil

Verschil in duiding van dezelfde gebeurtenis door historici. Oorzaken zijn het gebruik van andere bronnen, een andere vraagstelling of een andere maatschappelijke positie.

Standpunt beoordelen

Een standpunt beoordeel je door argumenten te wegen die verwijzen naar controleerbare feiten met jaartal, en door tegenargumenten te benoemen en te weerleggen.

Roerend en onroerend erfgoed

Roerend erfgoed bestaat uit verplaatsbare zaken zoals voorwerpen en archiefstukken; onroerend erfgoed bestaat uit gebouwen en landschappen die op hun plaats blijven.

Immaterieel erfgoed

Overgeleverde gebruiken, tradities, verhalen en ambachten die een gemeenschap belangrijk vindt om door te geven, zonder dat er een tastbaar voorwerp centraal staat.

Erfgoed en perspectief

Bij erfgoed speelt altijd de vraag wiens verhaal wordt herdacht en wiens verhaal ontbreekt, bijvoorbeeld bij standbeelden, straatnamen en museumcollecties.