Oriëntatiekennis: de tien tijdvakken
Dit domein toetst je oriëntatiekennis: kun je gebeurtenissen, personen en ontwikkelingen in het juiste tijdvak plaatsen en het bijbehorende kenmerkende aspect uitleggen? Je moet niet alleen jaartallen kennen, maar vooral kunnen beargumenteren waarom iets bij een tijdvak hoort.
Het raamwerk van tien tijdvakken
- 1 Jagers en boeren (tot 3000 v.C.): landbouwrevolutie, eerste steden en schrift.
- 2 Grieken en Romeinen (3000 v.C.–500 n.C.): Griekse stadstaten, Romeinse expansie, christendom.
- 3 Monniken en ridders (500–1000): feodale verhoudingen, kloosters, hofstelsel.
- 4 Steden en staten (1000–1500): stadsrechten, handel, kruistochten.
- 5 Ontdekkers en hervormers (1500–1600): ontdekkingsreizen, Reformatie, Opstand.
- 6 Regenten en vorsten (1600–1700): handelskapitalisme, absolutisme, wetenschappelijke revolutie.
- 7 Pruiken en revoluties (1700–1800): Verlichting, Franse Revolutie.
- 8 Burgers en stoommachines (1800–1900): industrialisatie, liberalisme, arbeidersbeweging.
- 9 Wereldoorlogen (1900–1950): totalitaire systemen, massavernietiging, economische crisis.
- 10 Televisie en computers (1950–heden): verzorgingsstaat, dekolonisatie, digitalisering.
Werkwijze bij een bron
Benoem eerst de bronsoort en de datering, noem daarna het tijdvak met nummer én jaartallen, en koppel pas daarna het kenmerkende aspect. Formuleer in één zin: 'Deze bron past bij tijdvak 8, omdat ...'.
Uitgewerkt voorbeeld
Een fabrieksdirecteur schrijft in 1840 trots dat één stoommachine twaalf wevers overbodig maakt. Stap 1: 1840 valt in 1800–1900, dus tijdvak 8. Stap 2: het onderwerp is mechanisatie van de textielnijverheid, dus het aspect over industrialisatie en de moderne economie. Stap 3: formuleer: 'De bron past bij tijdvak 8, want de komst van de stoommachine verdringt de ambachtelijke productie.' Plaats de bron niet bij tijdvak 10: het gaat om de eerste industriële toepassing, niet om computers.
Valkuilen
- Een aspect van tijdvak 9 plakken op een bron uit 1965.
- Denken dat 1500 een harde grens is: ontwikkelingen lopen door.
- Alleen 'tijdvak 8' noemen zonder nummer, jaartallen of uitleg.