VMBO BB Maatschappijkunde common mistakes
VMBO BB Maatschappijkunde · Understand the traps and how to avoid them.
Bij een begrip als 'socialisatie' of 'cultuur' geeft de kandidaat een eigen alledaags voorbeeld (bijvoorbeeld 'mijn moeder leert mij koken') zonder te benoemen welk gedrag of welke norm nu precies wordt aangeleerd en door wie.
De kandidaat kent de definitie wel ongeveer, maar verwart het noemen van een situatie met het uitleggen van het begrip. Op het vmbo-BB-niveau wordt vaak geoefend met 'een voorbeeld geven', waardoor het onderscheid tussen voorbeeld en uitleg wegvalt.
What to do instead
Leer een vaste tweetrapsformule: eerst het begrip in eigen woorden, dan het voorbeeld met de woorden 'hierdoor leert ... dat ...'. Oefen met drie voorbeelden per begrip en streep in elk voorbeeld de persoon, het gedrag en de norm apart aan.
De kandidaat noemt bij een vraag over waarden en normen een norm waar een waarde gevraagd wordt, of andersom, bijvoorbeeld 'respect' als norm of 'niet door iemand heen praten' als waarde.
Waarden en normen worden in de les vaak in één adem behandeld en lijken in het dagelijks taalgebruik op elkaar. Leerlingen onthouden het koppel maar niet de richting: waarde is het nastrevenswaardige ideaal, norm is de concrete regel.
What to do instead
Gebruik de toetsvraag als signaal: staat er 'regel', 'afspraak' of 'wat doe je wel/niet', dan is het een norm; staat er 'belangrijk vinden', 'streven' of 'ideaal', dan is het een waarde. Maak een tweekolommentabel en vul die met telkens een waarde plus de bijbehorende norm, zodat de koppeling zichtbaar wordt.
Bij een vraag over machtsmiddelen noemt de kandidaat alleen 'geweld' of 'geld' en mist hij de andere middelen zoals kennis, aanzien, functie, aantal mensen en toegang tot de media.
De kandidaat leert één of twee bekende voorbeelden uit de les en generaliseert die tot het hele rijtje. Ook wordt 'macht' verward met 'geweld', waardoor alleen het meest zichtbare middel blijft hangen.
What to do instead
Leer het rijtje als een vaste checklist van zes en loop die bij elke casus langs: geld, geweld, kennis, aanzien, functie/positie, aantal mensen. Schrijf bij elke casus in de marge welke twee middelen in de tekst terugkomen voordat het antwoord wordt opgeschreven.
De kandidaat beschrijft bij een vraag over politieke partijen alleen het standpunt ('de partij wil minder regels') maar noemt niet de stroming of het bijbehorende begrip, zoals liberaal, confessioneel of socialistisch.
Standpunten zijn concreter en makkelijker te onthouden dan abstracte stromingen. Leerlingen vertellen het verhaal uit de tekst na en slaan de classificatie over, terwijl juist die classificatie wordt gevraagd.
What to do instead
Maak per stroming een kaartje met drie vaste kenmerken: visie op de overheid (veel of weinig), visie op de economie (vrij of gestuurd) en een herkenbaar thema. Oefen met korte partijprogrammafragmenten en benoem eerst de stroming, daarna het standpunt als bewijs.
De kandidaat zegt bij een vraag over de Tweede en Eerste Kamer dat beide kamers wetten aannemen en dat de Eerste Kamer ook amendementen kan indienen of de regering kan wegsturen.
De namen 'Eerste' en 'Tweede' suggereren een volgorde in belangrijkheid, en de dubbele rol van het parlement wordt als één geheel geleerd. Het verschil in bevoegdheden wordt daardoor niet apart opgeslagen.
What to do instead
Leer één zin per kamer: Tweede Kamer heeft het recht van amendement en wantrouwen, Eerste Kamer toetst alleen de wet aan de Grondwet en kan alleen aannemen of verwerpen. Maak een vergelijkingstabel met de rijen 'indienen', 'wijzigen', 'controleren' en 'benoemen' en vul die samen in.
De kandidaat legt een begrip uit het domein Werk en verzorgingsstaat uit met een synoniem in plaats van met de kenmerkende elementen, bijvoorbeeld 'de verzorgingsstaat is dat de overheid voor mensen zorgt' zonder te noemen dat het gaat om collectieve voorzieningen, verzekeringen en belastingheffing.
In het dagelijks taalgebruik is 'zorgen voor' voldoende, maar in het examen wordt gevraagd naar de manier waarop de overheid dat doet. De kandidaat mist het onderscheid tussen informele zorg, markt en overheidsvoorziening.
What to do instead
Leer per begrip drie vaste kenmerken die in het antwoord moeten terugkomen, bijvoorbeeld bij verzorgingsstaat: verplichte verzekeringen, voorzieningen voor iedereen, betaald uit belastingen en premies. Schrijf het antwoord en controleer of alle drie de kenmerken erin staan.
De kandidaat noemt bij een vraag over soorten werk of arbeidsvoorwaarden alleen voorbeelden (een contract, loon, vakantiedagen) en legt niet uit welk begrip erbij hoort, zoals voltijd, deeltijd, tijdelijk contract, cao of minimumloon.
Arbeidsvoorwaarden zijn herkenbaar uit bijbaantjes, maar de begrippen worden in de les in samenhang behandeld. De kandidaat blijft hangen in het voorbeeld en maakt de vertaalslag naar het begrip niet.
What to do instead
Maak een begrippenlijst met per term een definitie in maximaal tien woorden en een eigen voorbeeld uit een bijbaan. Oefen met de vraagvorm 'welk begrip past hierbij' en schrijf het begrip altijd letterlijk op voordat het voorbeeld volgt.
De kandidaat beantwoordt een vraag over media alleen met 'het is nepnieuws' of 'het is betrouwbaar' zonder criteria te noemen zoals bron, auteur, datum, controleerbaarheid of meerdere bronnen vergelijken.
Nepnieuws is een bekende term uit het nieuws en sociale media, maar de lescriteria voor betrouwbaarheid worden niet als beoordelingskader gebruikt. De kandidaat geeft een oordeel in plaats van een onderbouwing.
What to do instead
Leer een vast rijtje van vijf controlevragen: wie is de bron, wat is de datum, is het ergens anders ook gemeld, worden feiten en mening gescheiden, en is er belang bij het bericht. Pas die in elke oefening toe en schrijf de gebruikte criteria expliciet in het antwoord.
De kandidaat beschrijft bij een vraag over de functies van media alleen 'informatie geven' en vergeet de functies opinie en discussie, controle van de macht, amusement en sociale binding.
Informatie is de meest voor de hand liggende functie en wordt als het volledige antwoord gezien. De overige functies worden in de les vaak los behandeld en niet als samenhangend rijtje herhaald.
What to do instead
Leer de vijf functies als ezelsbrug en oefen met een krantenbericht of nieuwsitem: benoem per functie of die in het item terugkomt en met welk fragment. Zo wordt elke functie een keer actief gebruikt in plaats van passief herkend.
De kandidaat geeft bij een open vraag een antwoord van één woord of één losse zin, terwijl de vraag twee stappen vraagt (bijvoorbeeld eerst uitleggen en dan een voorbeeld geven), en verliest daardoor punten op de tweede stap.
Bij vmbo-BB zijn antwoorden vaak kort en het aantal punten per vraag valt niet altijd op. De kandidaat leest de opdracht niet als een lijst van deeltaken en stopt na de eerste stap.
What to do instead
Markeer in de opdracht elk werkwoord dat een stap aangeeft (noem, leg uit, geef een voorbeeld, verklaar) en zet er een nummer bij in de kantlijn. Controleer na het schrijven of elk nummer in het antwoord terug te vinden is, en gebruik per stap een aparte zin.