VMBO BB Maatschappijkunde key terms

Alle mensen die met elkaar in een land of gebied wonen en met elkaar omgaan. Mensen hebben regels, gewoonten en voorzieningen met elkaar gemeen.

Het proces waarbij je van je omgeving leert hoe je je hoort te gedragen. Dit gebeurt thuis, op school, bij vrienden en via media.

Waarden zijn idealen die mensen belangrijk vinden, zoals eerlijkheid. Normen zijn afspraken of regels die laten zien welk gedrag daarbij past.

Het geheel van gewoonten, regels, taal, geloof en feestdagen dat een groep mensen deelt en doorgeeft aan volgende generaties.

Een groep binnen de samenleving met eigen gewoonten en regels die afwijken van de meerderheid, bijvoorbeeld een jeugdcultuur of geloofsgemeenschap.

Wie je bent: de eigenschappen, overtuigingen en groepen waar je je mee verbonden voelt. Identiteit ontwikkel je je hele leven.

Mensen anders behandelen op grond van kenmerken die er niet toe doen, zoals huidskleur, geloof, geslacht of handicap. Dit is bij wet verboden.

Een mening over iemand of een groep die je al hebt voordat je de feiten kent. Een vooroordeel kan leiden tot discriminatie.

Een vast, vereenvoudigd beeld van een hele groep mensen, waarbij verschillen binnen de groep worden genegeerd.

De mate waarin mensen in een samenleving zich met elkaar verbonden voelen en bereid zijn samen te werken en voor elkaar te zorgen.

Ontwikkeling waarbij mensen steeds meer hun eigen keuzes maken en minder vastzitten aan tradities, familie of kerk.

Bestuursvorm waarbij het volk invloed heeft op het bestuur, vooral door te stemmen en door vertegenwoordigers te kiezen.

Het recht om bij verkiezingen je stem uit te brengen. In Nederland mag je stemmen als je de Nederlandse nationaliteit hebt en 18 jaar of ouder bent.

Het parlement dat wetten goedkeurt en de regering controleert. De 150 leden worden rechtstreeks door kiezers gekozen.

De koning samen met de ministers. De regering bereidt wetten voor en voert het beleid uit, met steun van ambtenaren.

Verdeling van de macht in drie delen: de wetgevende, de uitvoerende en de rechtsprekende macht. Zo voorkom je dat één instantie alle macht heeft.

Een land waarin de overheid zich ook aan de wet moet houden en burgers door onafhankelijke rechters beschermd worden tegen machtsmisbruik.

De belangrijkste wet van een land. Er staan grondrechten in, zoals vrijheid van meningsuiting, en regels over hoe het bestuur werkt.

Fundamentele rechten die in de grondwet staan, zoals vrijheid van godsdienst en recht op privacy. De overheid mag deze niet zomaar beperken.

Het lokale bestuursniveau, dichtst bij inwoners. De gemeenteraad wordt gekozen en beslist over onder meer wonen, afval en parken.

Een plan van de overheid om een probleem aan te pakken, met doelen en middelen. Beleid wordt gemaakt en uitgevoerd door politici en ambtenaren.

Geld dat inwoners en bedrijven verplicht aan de overheid betalen. De overheid gebruikt dat geld voor voorzieningen zoals onderwijs en zorg.

Een land waarin de overheid via wetten en voorzieningen zorgt voor het inkomen en welzijn van inwoners die dat zelf niet kunnen.

Het stelsel van regels en uitkeringen dat mensen beschermt tegen inkomensverlies door ziekte, werkloosheid, arbeidsongeschiktheid of ouderdom.

Een bedrag dat iemand van de overheid of een instantie ontvangt omdat hij tijdelijk of blijvend geen of te weinig inkomen heeft.

Het geheel van vraag naar en aanbod van werk. Werkgevers zoeken personeel en mensen zoeken een baan.

De situatie dat mensen die willen en kunnen werken geen betaalde baan hebben. Werkloosheid heeft gevolgen voor inkomen en voor de samenleving.

De afspraak tussen werkgever en werknemer over het werk, de beloning en de voorwaarden. Hierin staan rechten en plichten van beiden.

Het beëindigen van een baan door de werkgever of werknemer. Voor ontslag gelden regels, zodat een werknemer niet zomaar op straat staat.

Alle middelen waarmee informatie aan een groot publiek wordt verspreid, zoals kranten, televisie, radio, websites en sociale media.

Media die in één keer een groot publiek bereiken, zoals televisie, kranten en populaire websites. Ze beïnvloeden wat mensen weten en vinden.

Het recht van journalisten om zonder toestemming van de overheid informatie te verzamelen en te publiceren. Dit is een grondrecht.

Het tegenhouden of verbieden van informatie door een overheid of instantie voordat het publiek die kan zien of lezen.

Informatie bewust verdraaien of selecteren om mensen een bepaalde mening te laten krijgen, zonder dat ze dat doorhebben.

Onjuiste informatie die bewust wordt verspreid om mensen te misleiden. Dit gebeurt vaak via sociale media en kan maatschappelijke schade veroorzaken.

De vaardigheid om media bewust en kritisch te gebruiken: informatie controleren, bronnen beoordelen en nadenken over je eigen mediagebruik.

Boodschappen van bedrijven of organisaties om mensen over te halen iets te kopen of ergens aan mee te doen. Reclame beïnvloedt koopgedrag.

Online platforms waar gebruikers zelf berichten, foto's en video's plaatsen en met elkaar reageren, zoals netwerken en videoplatforms.