VMBO BB Maatschappijkunde flashcards

32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Socialisatie

Het proces waarbij iemand de normen, waarden en gedragingen van de samenleving leert, via opvoeders, school, werk, vrienden en media.

Norm

Een concrete, vaak ongeschreven regel die aangeeft welk gedrag in een bepaalde situatie verwacht wordt, bijvoorbeeld op tijd komen of je hand opsteken.

Waarde

Een algemeen ideaal of uitgangspunt dat mensen belangrijk vinden, zoals respect, eerlijkheid of vrijheid; normen zijn de praktische uitwerking van waarden.

Sociale institutie

Een vast, maatschappelijk patroon van verwachtingen en regels rond een terrein, zoals gezin, onderwijs, gezondheidszorg of rechtspraak.

Rolconflict

Situatie waarin de eisen van twee rollen van dezelfde persoon met elkaar botsen, bijvoorbeeld fulltime werken en tegelijk voor een ziek familielid zorgen.

Formele sociale controle

Controle door instanties met vastgelegde regels en sancties, zoals politie, school of werkgever die optreden bij overtreding van regels.

Nature en nurture

Verklaring van gedrag vanuit twee kanten: erfelijke aanleg en biologische factoren enerzijds, opvoeding en omgeving anderzijds; beide werken samen.

Etnocentrisme

Het beoordelen van andere culturen met de eigen cultuur als maatstaf en norm, waardoor andere gewoonten al snel als vreemd of minderwaardig gelden.

Parlementaire democratie

Staatsvorm waarin het parlement de hoogste wetgevende macht heeft, door burgers gekozen wordt en de regering verantwoording schuldig is aan het parlement.

Trias politica

Scheiding van staatsmacht in drie delen: wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht, zodat zij elkaar controleren en machtsmisbruik tegengaan.

Recht van amendement

Het recht van Tweede Kamerleden om een wetsvoorstel te wijzigen voordat erover wordt gestemd; de Eerste Kamer heeft dit recht niet.

Kiesdeler

Het aantal geldige stemmen gedeeld door het aantal zetels in de Tweede Kamer; een partij heeft minstens één volle kiesdeler nodig voor een zetel.

Kabinet en regering

Het kabinet bestaat uit ministers en staatssecretarissen; de regering bestaat uit de koning plus de ministers en draagt politieke verantwoordelijkheid.

Ministeriële verantwoordelijkheid

Ministers zijn verantwoording schuldig aan het parlement voor hun eigen handelen en voor het handelen van de koning, die zelf onschendbaar is.

Pressiegroep

Organisatie die zonder zelf verkiezingen te winnen invloed probeert uit te oefenen op politieke besluiten, via lobby, petities, demonstraties en media-aandacht.

Beleidscyclus

De vaste reeks stappen in beleid: probleemanalyse, agendavorming, besluitvorming, uitvoering en evaluatie, waarna het beleid wordt bijgesteld.

Gemeenteraad

Het door inwoners gekozen orgaan van de gemeente dat het gemeentelijk beleid vaststelt en het college van burgemeester en wethouders controleert.

Verzorgingsstaat

Samenleving waarin de overheid via wetten en voorzieningen bestaanszekerheid biedt bij ziekte, werkloosheid, arbeidsongeschiktheid en ouderdom.

Sociale verzekeringen

Verplichte regelingen die uit premies worden betaald en recht geven op een uitkering, zoals WW, WIA, AOW en Ziektewet.

Sociale voorzieningen

Regelingen die uit belastinggeld worden betaald en gelden voor iedereen die aan de voorwaarde voldoet, zoals bijstand, kinderbijslag en huurtoeslag.

WW-uitkering

Uitkering bij onvrijwillig ontslag voor werknemers met voldoende arbeidsverleden; hoogte en duur hangen af van het opgebouwde arbeidsverleden.

Participatiewet

Wet die de bijstand regelt als vangnet voor mensen met te weinig inkomen; de gemeente voert de wet uit en toetst inkomen en vermogen.

Solidariteit

Grondbeginsel van de verzorgingsstaat: werkenden en gezonde mensen betalen mee aan voorzieningen voor mensen die tijdelijk of blijvend geen inkomen kunnen verdienen.

Flexibele arbeidsmarkt

Arbeidsmarkt met veel tijdelijke contracten, uitzendwerk en zelfstandigen zonder personeel; gevolg is meer onzekerheid en minder pensioenopbouw.

Participatiesamenleving

Ontwikkeling waarin burgers meer zelf regelen, zoals mantelzorg en vrijwilligerswerk, terwijl de overheid zich op onderdelen terugtrekt.

Functies van media

De taken die media vervullen: informeren, opinie vormen, de macht controleren, vermaken en cultuur overdragen aan het publiek.

Hoor en wederhoor

Journalistieke werkwijze waarbij beide partijen in een conflict of kwestie aan het woord komen, zodat het publiek een zo volledig mogelijk beeld krijgt.

Framing

Het bewust kiezen van een invalshoek en bepaalde feiten waardoor het publiek een onderwerp op een bepaalde manier gaat begrijpen en beoordelen.

Agenda-setting

Het verschijnsel dat media vooral bepalen waarover het publiek en de politiek nadenken, doordat zij veel aandacht aan bepaalde onderwerpen besteden.

Filterbubbel

Situatie waarin algoritmes en sociale media iemand vooral nieuws en meningen tonen die bij eerdere keuzes passen, waardoor andere standpunten minder zichtbaar worden.

Desinformatie

Onjuiste of misleidende informatie die bewust wordt verspreid om mensen te bedriegen of de publieke opinie te beïnvloeden.

Persvrijheid

Het recht van journalisten om zonder voorafgaande controle van de overheid informatie te verzamelen en te publiceren; censuur is in Nederland verboden.