Mens en samenleving: socialisatie, cultuur en sociale ongelijkheid
Het domein Mens en samenleving gaat over hoe mensen samenleven en hoe gedrag wordt gevormd. Het examen toetst of je begrippen als socialisatie, normen en waarden, cultuur, groepsdruk en sociale ongelijkheid kunt toepassen op herkenbare situaties.
Socialisatie: waarden en normen
Socialisatie is het proces waarbij je normen, waarden, kennis en vaardigheden leert. Een waarde is een ideaal dat je belangrijk vindt, bijvoorbeeld eerlijkheid of respect. Een norm is de concrete regel die daaruit volgt: niet liegen, niet door iemand heen praten.
- Primaire socialisatie: het gezin in de eerste levensjaren.
- Secundaire socialisatie: school, werk, vrienden, sportclub en media. Een deel van je gedrag is aangeboren, het meeste is aangeleerd. Je identiteit ontstaat uit de wisselwerking tussen aanleg en omgeving.
Groepen, cultuur en ongelijkheid
Je hoort bij meerdere groepen tegelijk. Elke groep heeft verwachtingen: dat is een rol. Botsen die verwachtingen, dan is er een rolconflict, bijvoorbeeld als je stagebedrijf andere kleding eist dan je vrienden. Groepsdruk betekent dat je je aanpast om erbij te horen. Cultuur is het geheel van gedeelde waarden, normen, gewoonten en symbolen. Naast de dominante cultuur bestaan subculturen. Nederland is een pluriforme samenleving. Bij integratie behoud je eigen cultuurkenmerken in de privésfeer en doe je mee aan de samenleving; bij assimilatie geef je je eigen cultuur grotendeels op. Sociale ongelijkheid betekent ongelijke kansen door verschillen in inkomen, opleiding, macht en status.
Uitgewerkt voorbeeld
Ahmed loopt stage in een verzorgingstehuis. Thuis spreekt hij Arabisch, op stage Nederlands; hij draagt werkkleding en spreekt bewoners aan met 'u'. Dit is secundaire socialisatie: hij leert de normen van een nieuwe omgeving. De waarde is respect voor bewoners, de norm is het gebruik van 'u'.
Valkuilen
- Waarde en norm omdraaien: een waarde is een ideaal, een norm is gedrag.
- Vooroordeel is een mening over een groep; discriminatie is mensen ongelijk behandelen.
- Integratie en assimilatie verwisselen.
- 'Aangeboren' te snel gebruiken: de meeste normen zijn aangeleerd.
- Rolconflict: verwachtingen van verschillende rollen botsen bij één persoon.