Werk en verzorgingsstaat: arbeid, loon en sociale zekerheid
Werk en verzorgingsstaat gaat over werken, inkomen en de zekerheid die de overheid biedt als werken even niet lukt. Je moet soorten werk, cao's, loon en uitkeringen herkennen en toepassen op een casus.
Arbeid en arbeidsmarkt
- Betaald werk levert loon op; onbetaald werk is bijvoorbeeld huishouden, mantelzorg of vrijwilligerswerk.
- De beroepsbevolking bestaat uit mensen van 15 tot 75 jaar die kunnen en willen werken.
- Soorten dienstverband: vast, tijdelijk, uitzendwerk, oproepkracht, zzp (zelfstandige zonder personeel) en deeltijd.
- Een cao is een collectieve arbeidsovereenkomst: afspraken tussen vakbonden en werkgevers over loon, werktijden en verlof.
- Vakbonden komen op voor werknemers, werkgeversorganisaties voor werkgevers.
- Brutoloon is het loon vóór aftrek; nettoloon is wat je op je rekening krijgt. De werkgever houdt loonbelasting en sociale premies in.
Verzorgingsstaat en sociale zekerheid
Een verzorgingsstaat is een land waarin de overheid via wetten en voorzieningen zorgt voor bestaanszekerheid: inkomen bij werkloosheid of ziekte, zorg en onderwijs.
- Volksverzekeringen gelden voor iedereen die in Nederland woont: AOW, ANW en Wlz.
- Werknemersverzekeringen gelden alleen voor werknemers: WW, WIA en Ziektewet.
- Bijstand (Participatiewet) is het laatste vangnet: je krijgt hem pas als je geen ander inkomen of vermogen hebt. Er geldt een sollicitatieplicht.
- Toeslagen, zoals huurtoeslag en zorgtoeslag, verlagen de kosten voor mensen met een laag inkomen. Solidariteit en eigen verantwoordelijkheid zijn de uitgangspunten: wie kan werken, moet meedoen.
Uitgewerkt voorbeeld
Kim werkt drie jaar als verpleegkundige en raakt haar baan kwijt. Zij krijgt WW: dat is een werknemersverzekering en zij heeft lang genoeg gewerkt om er recht op te hebben. Pas als de WW afloopt en zij geen inkomen heeft, kan zij bijstand aanvragen. Bijstand is het laatste vangnet, geen eerste keuze.
Valkuilen
- Volksverzekering en werknemersverzekering omdraaien.
- Brutoloon en nettoloon verwisselen.
- Denken dat een zzp'er automatisch WW heeft: meestal niet.
- Bijstand zien als iets zonder voorwaarden.
- Een cao is geen wet, maar een afspraak tussen werkgevers en werknemersorganisaties.