VMBO GL/TL Maatschappijkunde flashcards

33 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Socialisatie

Het proces waarbij iemand de waarden, normen en gedragingen van een samenleving of groep leert. Dit gebeurt via socialisatoren zoals gezin, school, vrienden, werk en media.

Waarden en normen

Waarden zijn idealen die mensen belangrijk vinden, zoals vrijheid of eerlijkheid. Normen zijn de concrete regels die daaruit volgen, bijvoorbeeld niet stelen of op tijd komen.

Referentiekader

Het geheel van waarden, normen, ervaringen en overtuigingen waarmee iemand de wereld beoordeelt. Het referentiekader verschilt per persoon, groep en cultuur.

Sociale controle

De manier waarop een groep of samenleving leden aanspoort normen na te leven. Dat gebeurt formeel via politie en rechter en informeel via afkeuring, roddel of een compliment.

Rolconflict

Een situatie waarin de verwachtingen die horen bij twee verschillende rollen van dezelfde persoon met elkaar botsen. Bijvoorbeeld een werkende ouder die tegelijk op het werk en thuis wordt opgeëist.

Individualisering

Het verschijnsel dat mensen minder vastzitten aan traditionele verbanden zoals kerk, familie of buurt en meer eigen keuzes maken. Dit geeft vrijheid, maar kan ook sociale binding verzwakken.

Trias politica

De scheiding van de wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht, bedoeld om machtsmisbruik te voorkomen. Elke macht controleert de andere, zodat geen instantie alle macht heeft.

Parlementaire democratie

Een staatsvorm met vrije en geheime verkiezingen, grondrechten, onafhankelijke rechtspraak en een parlement dat de regering controleert. De regering moet het vertrouwen van het parlement hebben.

Motie van wantrouwen

Een uitspraak waarmee een meerderheid van de Tweede Kamer aangeeft geen vertrouwen meer te hebben in een minister of het kabinet. Het kabinet of de minister moet dan aftreden.

Kiesdrempel Nederland

Bij Tweede Kamerverkiezingen geldt evenredige vertegenwoordiging met een kiesdrempel van één zetel. Dat is ongeveer 0,67 procent van het totale aantal uitgebrachte stemmen.

Pressiegroep

Een groep die buiten verkiezingen om invloed probeert uit te oefenen op de politiek, bijvoorbeeld via lobby, demonstraties, petities of media-aandacht. Zij vertegenwoordigt een bepaald belang.

Wetgevingsproces

De vaste route van een wetsvoorstel: advies Raad van State, behandeling in de Tweede Kamer, daarna de Eerste Kamer, ondertekening door koning en minister, publicatie in het Staatsblad.

Bruto en netto loon

Bruto loon is het bedrag vóór aftrek van belastingen en premies. Netto loon is wat de werknemer daadwerkelijk ontvangt nadat die inhoudingen zijn verrekend.

Volksverzekeringen

Sociale verzekeringen voor alle inwoners van Nederland, ongeacht of zij werken. Voorbeelden zijn de AOW voor ouderen en de kinderbijslag voor ouders met kinderen.

Werknemersverzekeringen

Sociale verzekeringen die gelden voor mensen met een baan. Voorbeelden zijn de WW bij werkloosheid en de WIA bij langdurige arbeidsongeschiktheid; werkgevers en werknemers betalen premie.

Conjuncturele werkloosheid

Werkloosheid die ontstaat doordat de vraag naar goederen en diensten tijdelijk terugloopt, bijvoorbeeld in een recessie. Zodra de economie aantrekt, neemt deze werkloosheid vaak weer af.

Structurele werkloosheid

Werkloosheid die blijft bestaan doordat vraag en aanbod op de arbeidsmarkt niet op elkaar aansluiten, bijvoorbeeld door technologische verandering of ontbrekende vaardigheden bij werkzoekenden.

Ketenregeling

Regel in het arbeidsrecht dat een werkgever maximaal drie tijdelijke contracten in maximaal drie jaar mag geven. Daarna ontstaat in principe recht op een vast contract.

Minimumloon

Het wettelijk vastgelegde laagste bedrag per uur dat een werkgever verplicht moet betalen aan werknemers van 21 jaar en ouder. Het wordt door de overheid vastgesteld.

Cultuur

Het geheel van gedeelde waarden, normen, gewoonten, taal, religie en tradities van een groep. Cultuur is aangeleerd via socialisatie en verschilt tussen groepen en samenlevingen.

Etnocentrisme

Het beoordelen van andere culturen met de eigen cultuur als maatstaf, waardoor andere gewoonten al snel als vreemd of minderwaardig worden gezien. Cultuurrelativisme probeert dit te vermijden.

Push- en pullfactoren

Pushfactoren duwen mensen weg uit het herkomstland, zoals oorlog, armoede of onderdrukking. Pullfactoren trekken mensen naar het bestemmingsland, zoals werk, veiligheid en vrijheid.

Integratie

Het volwaardig deelnemen van nieuwkomers aan de samenleving, bijvoorbeeld via werk, taal en onderwijs, terwijl zij eigen culturele kenmerken mogen behouden. Integratie verschilt van assimilatie.

Assimilatie en segregatie

Assimilatie betekent dat een groep volledig opgaat in de dominante cultuur. Segregatie betekent dat groepen gescheiden van elkaar leven met weinig onderling contact.

Inburgeringsplicht

De wettelijke verplichting voor bepaalde nieuwkomers in Nederland om een inburgeringsexamen te doen. Dit examen bevat onderdelen over taal, kennis van de samenleving en participatie.

Rechtsstaat

Een staat waarin de overheid zelf gebonden is aan de wet en de grondrechten van burgers moet beschermen. Rechters zijn onafhankelijk en burgers kunnen naar de rechter stappen.

Misdrijf en overtreding

Een misdrijf is een ernstig strafbaar feit dat via het Openbaar Ministerie wordt vervolgd, zoals diefstal met geweld. Een overtreding is een lichter feit, zoals een verkeersovertreding.

Strafdoelen

De doelen die met straffen worden nagestreefd: vergelding, afschrikking, resocialisatie en bescherming van de samenleving. De rechter weegt deze doelen bij het bepalen van de straf.

Jeugdstrafrecht

Strafrecht dat geldt voor verdachten van 12 tot 18 jaar. Kinderen onder 12 jaar zijn niet strafbaar; vanaf 18 jaar geldt het gewone volwassenenstrafrecht.

Dark number

Het deel van de criminaliteit dat niet bij de politie wordt gemeld of niet wordt geregistreerd. Slachtofferenquêtes geven samen met geregistreerde cijfers een vollediger beeld.

Hypothese

Een toetsbare verwachting die voorafgaand aan een onderzoek wordt opgesteld. Met verzamelde gegevens wordt de hypothese bevestigd of verworpen, waarna een conclusie volgt.

Betrouwbaarheid en validiteit

Betrouwbaarheid betekent dat herhaling van het onderzoek dezelfde uitkomst oplevert. Validiteit betekent dat het onderzoek meet wat het beoogt te meten en niet iets anders.

Representatieve steekproef

Een steekproef waarvan de samenstelling overeenkomt met de populatie, zodat uitkomsten mogen worden gegeneraliseerd. Aselecte trekking verkleint de kans op vertekening van de resultaten.