I85PREP
⌘ K
VMBO GL/TL Maatschappijkunde study materials
VMBO GL/TL Maatschappijkunde study resources

VMBO GL/TL Maatschappijkunde practice questions

One question at a time. Build your VMBO GL/TL Maatschappijkunde understanding.

First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.

Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.

Question 1Mens en samenleving

Een gemeente wil dat inwoners meer invloed krijgen op de besteding van een deel van de gemeentebegroting. Welk begrip past het beste bij deze situatie?

  1. Rechtsstaat
  2. Trias politica
  3. Participatieve democratie Correct answer.
  4. Representatieve democratie

Explanation

Bij participatieve democratie krijgen burgers direct invloed op beslissingen of besteding van geld, bijvoorbeeld via een burgerbegroting. Representatieve democratie betekent dat gekozen volksvertegenwoordigers namens burgers beslissen. De rechtsstaat en trias politica gaan over de scheiding en begrenzing van machten, niet over burgerinspraak bij besteding.

Question 2Mens en samenleving

Wat is de belangrijkste functie van de volksvertegenwoordiging in een parlementaire democratie?

  1. Het uitvoeren van vonnissen van de rechter
  2. Het benoemen van de burgemeester
  3. Het vaststellen van de grondrechten van burgers
  4. Het controleren van het bestuur en het maken van wetten Correct answer.

Explanation

De volksvertegenwoordiging heeft als kerntaken wetgeving en controle van de regering. Zij vertegenwoordigt de kiezers en houdt het bestuur verantwoordelijk. Rechters spreken recht en voeren geen vonnissen uit namens het parlement. Grondrechten staan in de Grondwet en worden niet per stemming door het parlement vastgesteld.

Question 3Mens en samenleving

Een krant schrijft over een groep burgers die samen een petitie indient bij de Tweede Kamer. Van welk recht maken deze burgers gebruik?

  1. Recht op vrije meningsuiting
  2. Petitierecht Correct answer.
  3. Kiesrecht
  4. Recht op privacy

Explanation

Het petitierecht houdt in dat burgers verzoeken of klachten schriftelijk bij een overheidsorgaan mogen indienen. Het is een klassiek grondrecht dat burgers de mogelijkheid geeft invloed uit te oefenen op de politiek. Vrije meningsuiting gaat over het uiten van meningen, maar het indienen van een petitie is de specifieke toepassing hier.

Question 4Mens en samenleving

Wat betekent het begrip 'socialisatie' in de maatschappijkunde?

  1. Het proces waarbij mensen verhuizen naar een andere wijk
  2. Het proces waarbij iemand de waarden en normen van de samenleving leert Correct answer.
  3. Het proces waarbij de overheid wetten maakt
  4. Het proces waarbij een bedrijf winst maakt

Explanation

Socialisatie is het aanleren van waarden, normen en gedragingen die passen bij de samenleving of een groep. Dit gebeurt bijvoorbeeld thuis, op school en via de media. Het is dus een leerproces van het individu binnen de maatschappij, niet een overheids- of economisch proces.

Question 5Mens en samenleving

Welke uitspraak over normen en waarden is juist?

  1. Normen gelden alleen binnen een gezin, waarden gelden voor de hele samenleving
  2. Waarden en normen betekenen in de maatschappijkunde precies hetzelfde
  3. Waarden zijn algemene idealen; normen zijn concrete regels over gedrag Correct answer.
  4. Normen zijn algemene idealen; waarden zijn concrete regels over gedrag

Explanation

Waarden zijn de achterliggende idealen die mensen belangrijk vinden, zoals respect of eerlijkheid. Normen zijn de concrete gedragsregels die daaruit volgen, bijvoorbeeld op tijd komen of niet liegen. Daarom zijn waarden abstracter en normen meer concreet.

Question 6Mens en samenleving

Een buurtbewoner ergert zich aan afval op straat en spreekt anderen daarop aan. Welk begrip past bij dit gedrag?

  1. Sociale mobiliteit
  2. Sociale cohesie
  3. Sociale controle Correct answer.
  4. Sociale ongelijkheid

Explanation

Sociale controle is het reageren van mensen op het gedrag van anderen, bijvoorbeeld door iemand aan te spreken op ongewenst gedrag. Zo worden normen in een groep gehandhaafd. Sociale cohesie gaat over de samenhang in een groep, mobiliteit over verandering van maatschappelijke positie en ongelijkheid over verschillen in posities.

Question 7Mens en samenleving

Wat houdt de pluriforme samenleving in?

  1. Een samenleving waarin alleen gezinnen de normen bepalen
  2. Een samenleving waarin iedereen dezelfde cultuur heeft
  3. Een samenleving waarin veel verschillende groepen en leefwijzen naast elkaar bestaan Correct answer.
  4. Een samenleving die wordt bestuurd door één partij

Explanation

Pluriform betekent veelvormig: in een pluriforme samenleving leven mensen met verschillende culturen, religies en leefstijlen samen. Er is dus sprake van verscheidenheid aan groepen en opvattingen. Een samenleving met één gedeelde cultuur heet juist homogeen.

Question 8Mens en samenleving

Een gemeente start een project waarbij statushouders en buurtbewoners samen koken en samen sporten. Wat is het belangrijkste doel van zo'n project?

  1. Het verhogen van de gemeentebelasting
  2. Het beperken van de vrijheid van meningsuiting
  3. Het verminderen van het aantal inwoners
  4. Het bevorderen van integratie en onderling contact Correct answer.

Explanation

Door ontmoeting en gezamenlijke activiteiten leren groepen elkaar kennen, wat integratie en sociale cohesie bevordert. Integratie betekent dat nieuwkomers en bestaande inwoners deelnemen aan de samenleving en contact hebben. Belastingen, inwoneraantal en meningsuiting staan los van zo'n ontmoetingsproject.

Question 9Mens en samenleving

Welke van de volgende is een voorbeeld van een formele sociale institutie?

  1. Een buurtbarbecue
  2. De rechtbank Correct answer.
  3. Een fanclub van een voetbalclub
  4. Een vriendengroep

Explanation

Formele instituties zijn officieel vastgelegde organisaties en regels met een maatschappelijke functie, zoals de rechtbank, de school en de overheid. Ze hebben een wettelijke basis en duidelijke taken. Vriendengroepen, buurtbarbecues en fanclubs zijn informele verbanden zonder officiële wettelijke taken.

Question 10Mens en samenleving

Wat wordt bedoeld met de 'macht van de media' in de samenleving?

  1. Media mogen geen kritiek uiten op de regering
  2. Media bepalen zelf de uitslag van verkiezingen
  3. Media beïnvloeden welke onderwerpen het publiek belangrijk vindt en hoe mensen erover denken Correct answer.
  4. Media zijn verantwoordelijk voor het maken van wetten

Explanation

Media hebben invloed doordat ze kiezen welke onderwerpen aandacht krijgen en hoe die worden gebracht, wat de publieke opinie kan beïnvloeden. Ze vormen daarmee een belangrijke schakel tussen burgers en politiek. Ze bepalen echter niet zelf de verkiezingsuitslag en maken geen wetten.

Question 11Mens en samenleving

Een groep jongeren voelt zich sterk verbonden met elkaar en deelt dezelfde kledingstijl en muzieksmaak. Welk begrip past hierbij?

  1. Nationale cultuur
  2. Cultuurrelativisme
  3. Dominante cultuur
  4. Subcultuur Correct answer.

Explanation

Een subcultuur is een groep binnen de samenleving met eigen waarden, normen en uiterlijke kenmerken die afwijken van de dominante cultuur. De jongeren delen een eigen stijl en identiteit. De dominante cultuur is juist de breed gedeelde cultuur van de meerderheid.

Question 12Mens en samenleving

Wat is het verschil tussen asociaal gedrag en crimineel gedrag?

  1. Crimineel gedrag is altijd toegestaan, asociaal gedrag niet
  2. Asociaal gedrag is altijd strafbaar, crimineel gedrag niet
  3. Er is geen verschil; beide begrippen betekenen hetzelfde
  4. Asociaal gedrag overtreedt niet per se een wet, crimineel gedrag wel Correct answer.

Explanation

Crimineel gedrag is gedrag dat in de wet strafbaar is gesteld, zoals diefstal. Asociaal gedrag is gedrag dat hinderlijk of onbeleefd is zonder dat daarbij altijd een wet wordt overtreden, zoals voordringen. Daarom is niet elk asociaal gedrag strafbaar.

Question 13Mens en samenleving

Een bedrijf ontslaat een werknemer vanwege een handicap. Welk grondrecht is hier in het geding?

  1. Het recht op vereniging
  2. Het recht op vrijheid van godsdienst
  3. Het recht op gelijke behandeling Correct answer.
  4. Het petitierecht

Explanation

Het recht op gelijke behandeling beschermt tegen discriminatie op grond van onder meer handicap. Ontslag vanwege een handicap is een vorm van ongelijke behandeling die wettelijk verboden is. Godsdienstvrijheid, petitierecht en verenigingsrecht spelen hier geen rol.

Question 14Mens en samenleving

Wat houdt de verzorgingsstaat in?

  1. Burgers dragen alle zorgtaken zelf zonder hulp van de overheid
  2. De overheid zorgt alleen voor de binnenlandse veiligheid
  3. De overheid zorgt via wetten en voorzieningen voor het welzijn en de bestaanszekerheid van burgers Correct answer.
  4. De overheid bemoeit zich zo min mogelijk met het leven van burgers

Explanation

In een verzorgingsstaat neemt de overheid verantwoordelijkheid voor bestaanszekerheid en welzijn, bijvoorbeeld via uitkeringen, zorg en onderwijs. Burgers hebben daarbij rechten op voorzieningen en dragen via belastingen bij. Een overheid die zich zo min mogelijk bemoeit, past juist bij een nachtwakersstaat.

Question 15Mens en samenleving

Een gemeente wil burgers met een laag inkomen helpen met een subsidie voor zwemles van kinderen. Van welke pijler van de verzorgingsstaat is dit een voorbeeld?

  1. Rechtshandhaving
  2. Sociale zekerheid Correct answer.
  3. Ruimtelijke ordening
  4. Defensie

Explanation

Sociale zekerheid omvat regelingen die burgers beschermen tegen inkomensverlies of achterstand, zoals subsidies voor gezinnen met een laag inkomen. Zo wordt bestaanszekerheid bevorderd. Rechtshandhaving, defensie en ruimtelijke ordening zijn andere overheidstaken met een ander doel.

Question 16Mens en samenleving

Wat is een kenmerk van een parlementaire democratie?

  1. De koning bepaalt zelfstandig alle wetten
  2. Er zijn geen vrije verkiezingen nodig
  3. De regering is verantwoording schuldig aan het gekozen parlement Correct answer.
  4. Rechters worden door de bevolking gekozen en maken de wetten

Explanation

In een parlementaire democratie moet de regering zich verantwoorden aan het parlement en kan het parlement de regering naar huis sturen. Daarnaast zijn er vrije, geheime verkiezingen en grondrechten. De koning heeft in Nederland geen zelfstandige wetgevende macht en rechters maken geen wetten.

Question 17Mens en samenleving

Een politieke partij wil de belastingen verlagen en tegelijk de uitgaven aan zorg verhogen. Welk begrip hoort bij het afwegen van zulke keuzes?

  1. Politieke besluitvorming Correct answer.
  2. Sociale mobiliteit
  3. Sociale cohesie
  4. Cultuurrelativisme

Explanation

Politieke besluitvorming is het proces waarin wensen en belangen worden afgewogen en omgezet in beleid en wetten. Het verlagen van belastingen en verhogen van zorguitgaven vraagt om zo'n afweging van prioriteiten. Sociale cohesie, cultuurrelativisme en mobiliteit beschrijven andere maatschappelijke verschijnselen.

Question 18Mens en samenleving

Waarom worden grondrechten in de Grondwet vastgelegd?

  1. Om de overheid meer macht te geven over burgers
  2. Om verkiezingen overbodig te maken
  3. Om te bepalen hoeveel belasting burgers betalen
  4. Om burgers te beschermen tegen willekeurige machtsuitoefening door de overheid Correct answer.

Explanation

Grondrechten beschermen de vrijheid en gelijkheid van burgers tegenover de overheid en andere machten. Ze vormen een kernonderdeel van de rechtsstaat: de overheid is ook aan de wet gebonden. Belastingtarieven en verkiezingen worden door andere regels bepaald.

Question 19Mens en samenleving

Bekijk de situatie: een wethouder neemt een beslissing over de bouw van een azc zonder de gemeenteraad te informeren. Welk democratisch beginsel wordt hierdoor vooral geschonden?

  1. De vrijheid van godsdienst
  2. De ministeriële verantwoordelijkheid en controle door de volksvertegenwoordiging Correct answer.
  3. Het recht op vrijheid van meningsuiting
  4. Het petitierecht

Explanation

De gemeenteraad controleert het college van burgemeester en wethouders; een wethouder moet verantwoording afleggen en de raad tijdig informeren. Door de raad buiten spel te zetten, wordt de democratische controle ondermijnd. De andere genoemde rechten gaan over meningsuiting, verzoekschriften en geloof en raken deze kwestie niet.

Question 20Mens en samenleving

Een onderzoeker concludeert dat kinderen uit gezinnen met een laag inkomen gemiddeld minder vaak naar het vwo gaan dan kinderen uit rijkere gezinnen. Welk begrip past het beste bij deze conclusie?

  1. Sociale cohesie
  2. Cultuurrelativisme
  3. Socialisatie
  4. Sociale ongelijkheid Correct answer.

Explanation

Sociale ongelijkheid verwijst naar ongelijke kansen en posities tussen groepen in de samenleving, hier op basis van inkomen en onderwijs. De conclusie laat zien dat herkomst samenhangt met onderwijskansen. Sociale cohesie, socialisatie en cultuurrelativisme beschrijven andere processen.

Question 21Mens en samenleving

Welke ontwikkeling past bij het idee van individualisering in de samenleving?

  1. Mensen bepalen hun leven steeds meer aan de hand van vaste tradities
  2. Mensen wonen steeds vaker in grote gezinnen met drie generaties
  3. Mensen stemmen steeds vaker op dezelfde partij als hun ouders
  4. Mensen maken vaker zelf keuzes in plaats van de keuzes van hun familie of geloof te volgen Correct answer.

Explanation

Individualisering betekent dat het individu meer ruimte krijgt om eigen keuzes te maken en minder vastzit aan tradities, familie of geloof. Mensen hechten meer waarde aan persoonlijke autonomie. Vaste tradities en stemmen als je ouders wijzen juist op minder individualisering.

Question 22Mens en samenleving

Wat is het verschil tussen een dictatuur en een democratie wat betreft de macht van de overheid?

  1. In een dictatuur is de macht van de overheid niet of nauwelijks begrensd door vrije verkiezingen en grondrechten Correct answer.
  2. In een democratie heeft de overheid geen enkele macht
  3. In een dictatuur is de macht van de overheid juist sterker begrensd dan in een democratie
  4. In een dictatuur worden beslissingen altijd door burgers genomen

Explanation

In een democratie wordt overheidsmacht begrensd door vrije verkiezingen, grondrechten en onafhankelijke rechtspraak. In een dictatuur ontbreken die waarborgen en is de macht geconcentreerd bij een kleine groep of leider. Daardoor is de overheid in een dictatuur juist minder begrensd.

Question 23Mens en samenleving

Wat wordt bedoeld met 'actief kiesrecht'?

  1. Het recht om je verkiesbaar te stellen
  2. Het recht om een petitie in te dienen
  3. Het recht om lid te worden van een vakbond
  4. Het recht om te stemmen bij verkiezingen Correct answer.

Explanation

Actief kiesrecht is het recht van burgers om hun stem uit te brengen bij verkiezingen. Het recht om jezelf verkiesbaar te stellen heet passief kiesrecht. Petitierecht en het recht op vereniging zijn andere grondrechten.

Question 24Mens en samenleving

Een school organiseert een debat over een nieuw gemeentebeleid en nodigt ook een wethouder uit. Welke functie van de school als institutie komt hier vooral naar voren?

  1. Het benoemen van rechters
  2. Het bepalen van de hoogte van de belastingen
  3. Het vaststellen van de straffen voor overtredingen
  4. Het voorbereiden van leerlingen op deelname aan de samenleving Correct answer.

Explanation

Scholen dragen bij aan socialisatie en burgerschap door leerlingen kennis te laten maken met maatschappelijke vraagstukken en politiek debat. Zo bereidt de school hen voor op deelname aan de samenleving. Belastingheffing, straffen en het benoemen van rechters zijn andere overheidstaken.

Question 25Mens en samenleving

Welke uitspraak over het begrip 'macht' is juist?

  1. Macht is het vermogen om het gedrag van anderen te beïnvloeden Correct answer.
  2. Macht is hetzelfde als sociale cohesie
  3. Macht is het recht om wetten te maken en geldt alleen voor de overheid
  4. Macht is het aantal leden van een vereniging

Explanation

Macht is het vermogen om anderen te beïnvloeden, ook als die anderen dat niet direct willen. Macht komt niet alleen bij de overheid voor, maar ook bij media, werkgevers of groepen burgers. Gezag is het aanvaarde recht om macht uit te oefenen, wat iets anders is dan macht zelf.

Question 26Mens en samenleving

Een gemeente wil dat inwoners meer invloed krijgen op de besteding van een deel van de gemeentebegroting. Inwoners mogen zelf projecten aandragen en erover stemmen. Hoe heet deze vorm van burgerparticipatie?

  1. Participatieve begroting Correct answer.
  2. Burgerinitiatief
  3. Inspraakavond
  4. Referendum

Explanation

Bij een participatieve begroting beslissen inwoners mee over de besteding van een deel van de publieke middelen, vaak door projecten voor te dragen en erover te stemmen. Dit is een vorm van directe burgerparticipatie waarbij de gemeente een deel van haar budgettaire macht deelt met burgers.

Question 27Mens en samenleving

In een land mogen burgers hun mening uiten, maar de overheid legt vooraf beperkingen op aan de inhoud van kranten en websites. Welk grondrecht wordt hierdoor vooral beperkt?

  1. Vrijheid van meningsuiting Correct answer.
  2. Vrijheid van vereniging
  3. Recht op een eerlijk proces
  4. Recht op privacy

Explanation

Vrijheid van meningsuiting omvat het recht om informatie en ideeën te uiten en te verspreiden via media. Voorafgaande censuur op kranten en websites beperkt juist dit grondrecht, omdat de overheid de inhoud bepaalt voordat burgers die kunnen lezen.

Question 28Mens en samenleving

Een politieke partij pleit voor meer directe invloed van burgers door middel van volksstemmingen over belangrijke wetten. Van welk beginsel van de democratie wijkt dit pleidooi af?

  1. De scheiding der machten
  2. Het meerderheidsbeginsel
  3. De vertegenwoordigende democratie Correct answer.
  4. Het legaliteitsbeginsel

Explanation

In een vertegenwoordigende democratie nemen gekozen volksvertegenwoordigers besluiten namens de burgers. Een pleidooi voor meer volksstemmingen past bij directe democratie en wijkt daarmee af van het uitgangspunt dat besluiten via vertegenwoordigers worden genomen.

Question 29Mens en samenleving

Een gemeente plaatst een tijdelijke camera bij een uitgaansgebied om overlast en geweld te beteugelen. Om welke reden is deze maatregel omstreden vanuit het oogpunt van grondrechten?

  1. Camera's maken inbreuk op de vrijheid van meningsuiting van bezoekers.
  2. Camera's tasten het recht op eigendom van horecaondernemers aan.
  3. Camera's beperken het recht op privacy van mensen die in het openbaar zijn. Correct answer.
  4. Camera's zorgen ervoor dat de gemeente haar zorgplicht niet nakomt.

Explanation

Cameras in de openbare ruimte verzamelen persoonsgegevens en beperken daarmee het recht op privacy, ook al bevinden mensen zich in het openbaar. Daarom moet de gemeente aantonen dat de maatregel noodzakelijk en evenredig is; dat maakt cameratoezicht juridisch omstreden.

Question 30Mens en samenleving

Welke uitspraak over de verzorgingsstaat is juist?

  1. De overheid verplicht burgers om alle zorg zelf te regelen.
  2. De overheid keert alleen uit aan mensen die belasting betalen.
  3. De overheid zorgt alleen voor mensen die geen familie hebben.
  4. De overheid garandeert een bestaansminimum voor alle burgers. Correct answer.

Explanation

Een verzorgingsstaat kenmerkt zich doordat de overheid via wetten en voorzieningen een bestaansminimum garandeert, bijvoorbeeld bij werkloosheid, ziekte of ouderdom. Daarmee draagt de overheid medeverantwoordelijkheid voor het welzijn van alle burgers.

Question 31Mens en samenleving

Een werknemer wordt ontslagen omdat hij lid is van een vakbond. Welk grondrecht is hier in het geding?

  1. Vrijheid van vergadering
  2. Recht op onaantastbaarheid van het lichaam
  3. Vrijheid van vereniging Correct answer.
  4. Recht op vrije meningsuiting

Explanation

Vrijheid van vereniging houdt in dat mensen het recht hebben om een vereniging op te richten, lid te worden en lid te blijven, zoals een vakbond. Ontslag vanwege vakbondslidmaatschap maakt inbreuk op dat grondrecht.

Question 32Mens en samenleving

Een school organiseert een debat over een nieuw gemeentebeleid en nodigt ook een wethouder uit. Welke functie van het onderwijs wordt hiermee vooral benadrukt?

  1. Het voorbereiden op de arbeidsmarkt
  2. Het overdragen van cultureel erfgoed
  3. Het bevorderen van economische groei
  4. Het bijbrengen van democratische vaardigheden Correct answer.

Explanation

Door leerlingen te laten debatteren met een wethouder oefenen zij met meningsvorming, argumenteren en luisteren naar andere standpunten. Dat past bij de functie van het onderwijs om democratische vaardigheden en actief burgerschap te ontwikkelen.

Question 33Mens en samenleving

Een gemeente verstrekt een subsidie aan een organisatie die activiteiten organiseert voor mensen met een beperking. Onder welk beginsel van het overheidsbeleid valt deze maatregel vooral?

  1. Het beginsel van decentralisatie
  2. Het beginsel van gelijke behandeling Correct answer.
  3. Het beginsel van rechtszekerheid
  4. Het beginsel van soevereiniteit

Explanation

Met de subsidie wil de gemeente de positie van mensen met een beperking verbeteren en hen dezelfde kansen bieden als anderen. Dat sluit aan bij het beginsel van gelijke behandeling, dat ongelijke gevallen niet zomaar verschillend mag behandelen en waar nodig compensatie biedt.

Question 34Mens en samenleving

Wat wordt bedoeld met het begrip 'macht' in de samenleving?

  1. Het bezit van veel geld en eigendommen
  2. Het recht om wetten te maken en te handhaven
  3. Het vermogen om zonder hulp te overleven
  4. Het vermogen om het gedrag van anderen te beïnvloeden Correct answer.

Explanation

Macht is het vermogen om het gedrag of de beslissingen van anderen te beïnvloeden, ook als zij daar weerstand aan bieden. Macht kan voortkomen uit allerlei bronnen, zoals geld, kennis, positie of geweld, maar is niet hetzelfde als een van die bronnen.

Question 35Mens en samenleving

Een groep jongeren voelt zich sterk verbonden met elkaar en deelt dezelfde kledingstijl en muzieksmaak. Welk begrip past bij deze groep?

  1. Dominante cultuur
  2. Sociale institutie
  3. Pluriforme samenleving
  4. Subcultuur Correct answer.

Explanation

Een subcultuur is een groep binnen de samenleving met eigen waarden, normen en uitingen die afwijken van de dominante cultuur. De gedeelde kledingstijl en muzieksmaak versterken de onderlinge verbondenheid en het wij-gevoel van de groep.

Question 36Mens en samenleving

Een onderzoeker concludeert dat kinderen uit gezinnen met een laag inkomen gemiddeld minder vaak naar het vwo gaan dan kinderen uit gezinnen met een hoog inkomen. Welk begrip past bij deze conclusie?

  1. Sociale controle
  2. Sociale ongelijkheid Correct answer.
  3. Sociale mobiliteit
  4. Sociale cohesie

Explanation

Sociale ongelijkheid verwijst naar ongelijke kansen en posities tussen groepen in de samenleving, bijvoorbeeld op basis van inkomen of opleiding. Dat kinderen uit lagere-inkomensgezinnen minder vaak het vwo bezoeken, is een voorbeeld van zulke ongelijke onderwijskansen.

Question 37Mens en samenleving

Een gemeenteraadslid stemt voor een voorstel dat indruist tegen de wens van zijn eigen partij, omdat hij het belang van zijn kiezers zwaarder vindt wegen. Van welk dilemma is hier sprake?

  1. Het dilemma tussen partijdiscipline en het belang van de kiezer Correct answer.
  2. Het dilemma tussen wetgeving en rechtspraak
  3. Het dilemma tussen landelijk en gemeentelijk beleid
  4. Het dilemma tussen eigen belang en algemeen belang

Explanation

Een volksvertegenwoordiger moet enerzijds trouw blijven aan de lijn van de partij en anderzijds het belang van de kiezers behartigen. Kiest hij voor de kiezer tegen de partijlijn in, dan doorbreekt hij de partijdiscipline; dat is het centrale dilemma in deze situatie.

Question 38Mens en samenleving

Een politieke partij wil de belastingen verlagen en tegelijk de uitgaven aan zorg verhogen. Welk begrip hoort bij het afwegen van deze keuze?

  1. Censuur
  2. Schaarste Correct answer.
  3. Politieke socialisatie
  4. Politieke agenda

Explanation

Schaarste betekent dat middelen beperkt zijn ten opzichte van de wensen, waardoor de overheid keuzes moet maken tussen uitgaven en inkomsten. Het verlagen van belastingen beperkt de ruimte om extra in zorg te investeren, en dat dwingt tot een politieke afweging.

Question 39Mens en samenleving

Een gemeente wil dat bewoners zelf ideeën kunnen indienen voor de inrichting van een buurtpark en daarover meepraten voordat de gemeenteraad besluit. Welk begrip past het beste bij deze werkwijze?

  1. Inspraak Correct answer.
  2. Socialisatie
  3. Representatie
  4. Individualisering

Explanation

Inspraak betekent dat burgers hun mening kunnen geven over plannen van de overheid voordat er een definitief besluit valt. In het voorbeeld mogen bewoners meedenken over het park, terwijl de gemeenteraad uiteindelijk beslist. Daarmee is inspraak het passende begrip.

Question 40Mens en samenleving

In een gemeente daalt het aantal leden van politieke partijen sterk, terwijl bij verkiezingen steeds meer kiezers pas op het laatste moment beslissen op welke partij zij stemmen. Een onderzoeker noemt dit een teken van een veranderende band tussen burgers en politiek. Welke conclusie sluit het beste aan bij deze gegevens?

  1. Burgers zijn minder vast gebonden aan één partij en bepalen hun stem relatief laat. Correct answer.
  2. De opkomst bij verkiezingen zal hierdoor automatisch stijgen.
  3. Politieke partijen hebben hun ledental bewust verkleind om kosten te besparen.
  4. Burgers hebben steeds meer vertrouwen in de politieke partijen gekregen.

Explanation

Minder partijlidmaatschap en een laat genomen stemkeuze wijzen erop dat de band tussen burgers en één vaste partij zwakker wordt. Kiezers laten zich daardoor minder lang vooraf binden aan een partij. De andere opties trekken conclusies die niet uit deze gegevens volgen.

Question 41Politiek en beleid

In een democratie kiezen burgers volksvertegenwoordigers. Welk begrip hoort bij het recht van burgers om zelf vertegenwoordigers te kiezen?

  1. Passief kiesrecht
  2. Recht van initiatief
  3. Actief kiesrecht Correct answer.
  4. Recht van amendement

Explanation

Actief kiesrecht is het recht om te stemmen en dus zelf vertegenwoordigers te kiezen. Passief kiesrecht gaat over het recht om jezelf verkiesbaar te stellen. De rechten van initiatief en amendement horen bij volksvertegenwoordigers, niet bij het kiezen.

Question 42Politiek en beleid

Nederland heeft een constitutionele monarchie. Wat betekent dat voor de rol van de koning?

  1. De koning is staatshoofd, maar zijn bevoegdheden zijn vastgelegd in de Grondwet. Correct answer.
  2. De koning regeert volledig zelfstandig en staat boven de wet.
  3. De koning heeft alleen ceremoniële taken en geen enkele wettelijke bevoegdheid.
  4. De koning wordt door het parlement gekozen voor een vaste periode.

Explanation

In een constitutionele monarchie is het staatshoofd erfelijk, maar zijn macht wordt begrensd door de Grondwet. De koning ondertekent wetten en benoemt ministers, maar doet dat binnen wettelijke regels en op advies van ministers. Daarom regeert hij niet zelfstandig en staat hij niet boven de wet.

Question 43Politiek en beleid

Een minister wil een wet invoeren die het gebruik van wegwerpplastic verbiedt. Welke route moet een wetsvoorstel in Nederland officieel doorlopen voordat het een wet is?

  1. Eerst de Eerste Kamer, dan de Tweede Kamer, dan de koning.
  2. Eerst de Tweede Kamer, dan de Eerste Kamer, daarna ondertekening door de koning. Correct answer.
  3. Eerst de ministerraad, daarna is het voorstel direct geldig als wet.
  4. Alleen de Tweede Kamer, want de Eerste Kamer keurt geen wetten.

Explanation

Een wetsvoorstel begint meestal bij de regering of Tweede Kamer en wordt eerst door de Tweede Kamer behandeld. Daarna beoordeelt de Eerste Kamer het voorstel en pas na ondertekening door de koning en de minister wordt het een wet. De Eerste Kamer kan een wet dus wel tegenhouden.

Question 44Politiek en beleid

Wat is de belangrijkste taak van de Eerste Kamer in het Nederlandse parlement?

  1. De regering controleren door middel van moties en vragen.
  2. De begroting van ministeries opstellen.
  3. Zelf nieuwe wetsvoorstellen indienen.
  4. Wetsvoorstellen inhoudelijk beoordelen en goed- of afkeuren. Correct answer.

Explanation

De Eerste Kamer toetst wetsvoorstellen op kwaliteit en rechtmatigheid en kan ze goedkeuren of verwerpen. Zij kan geen wetsvoorstellen indienen en stelt ook geen begrotingen op. De dagelijkse controle van de regering is vooral een taak van de Tweede Kamer.

Question 45Politiek en beleid

Bij de Tweede Kamerverkiezingen geldt een kiesdrempel van één zetel. Wat betekent dit voor een nieuwe partij?

  1. Zij heeft automatisch recht op één zetel bij deelname.
  2. Zij komt alleen in de Kamer als zij genoeg stemmen haalt voor ten minste één zetel. Correct answer.
  3. Zij moet minstens 2 procent van de stemmen halen om mee te doen.
  4. Zij moet eerst vijf jaar actief zijn voordat zij mee mag doen.

Explanation

Nederland kent geen percentagekiesdrempel, maar wel een effectieve drempel van één zetel. Een partij moet dus ongeveer de kiesdeler aan stemmen halen om één zetel te krijgen. Zonder voldoende stemmen voor een zetel komt een partij niet in de Kamer.

Question 46Politiek en beleid

Een groep burgers vindt dat de overheid te weinig doet aan betaalbare woningen. Welke manier past het beste bij directe invloed van burgers op de politieke besluitvorming?

  1. Lid worden van een politieke partij en wachten op het partijcongres
  2. Een burgerinitiatief indienen bij de Tweede Kamer Correct answer.
  3. Stemmen bij de volgende verkiezingen
  4. Een rechtszaak aanspannen tegen de minister

Explanation

Met een burgerinitiatief kunnen burgers een onderwerp op de agenda van de Tweede Kamer zetten. Dat is een directe vorm van invloed naast stemmen. Lid worden van een partij of stemmen werkt indirect en op langere termijn.

Question 47Politiek en beleid

Wat is het verschil tussen een politieke partij en een pressiegroep?

  1. Een pressiegroep doet mee aan verkiezingen en een politieke partij niet.
  2. Een politieke partij wil via verkiezingen besturen, een pressiegroep probeert besluiten te beïnvloeden. Correct answer.
  3. Beide organisaties mogen alleen landelijk actief zijn.
  4. Een pressiegroep bestaat alleen uit bedrijven en een politieke partij alleen uit burgers.

Explanation

Politieke partijen stellen kandidaten op voor verkiezingen en willen meebesturen. Pressiegroepen, zoals vakbonden of milieuorganisaties, proberen de politiek te beïnvloeden zonder zelf te besturen. Daarom doen pressiegroepen niet mee aan verkiezingen.

Question 48Politiek en beleid

Het kabinet wil de belasting op tabak verhogen om roken te ontmoedigen. Welk beleidsinstrument gebruikt de overheid hier?

  1. Overleg met belangengroepen
  2. Wetgeving als verbod
  3. Voorlichting
  4. Financieel instrument Correct answer.

Explanation

Een belastingverhoging is een financieel instrument: de overheid stuurt gedrag via prijzen. Voorlichting zou informatie geven, maar hier wordt het gedrag via kosten beïnvloed. Een verbod zou het gebruik volledig verbieden, wat hier niet gebeurt.

Question 49Politiek en beleid

Welke uitspraak over de trias politica is juist?

  1. De rechterlijke macht bepaalt welke wetten worden ingediend.
  2. De wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht zijn gescheiden om machtsmisbruik te voorkomen. Correct answer.
  3. De uitvoerende macht controleert de rechtsprekende macht.
  4. De drie machten worden altijd door dezelfde personen uitgeoefend.

Explanation

De trias politica verdeelt de macht over wetgeving, uitvoering en rechtspraak. Die scheiding voorkomt dat één orgaan alle macht heeft en die kan misbruiken. In Nederland is de scheiding niet absoluut, maar het beginsel geldt wel.

Question 50Politiek en beleid

Een gemeente wil een nieuw zwembad bouwen en vraagt inwoners mee te denken via een online platform. Hoe heet deze vorm van burgerparticipatie?

  1. Referendum
  2. Representatieve democratie
  3. Passief kiesrecht
  4. Inspraak Correct answer.

Explanation

Inspraak betekent dat burgers hun mening kunnen geven over een concreet plan van de overheid. Bij een referendum stemmen burgers over een besluit, wat hier niet gebeurt. Representatieve democratie verwijst naar gekozen vertegenwoordigers.