Werk en inkomen: arbeidsmarkt, loon en uitkeringen
Dit domein gaat over werken, loon en bestaanszekerheid. Het examen toetst of je de arbeidsmarkt, soorten werkloosheid, loon en uitkeringen kunt toepassen op een casus.
Kernbegrippen
- Op de arbeidsmarkt ontmoeten vraag naar arbeid (werkgevers) en aanbod van arbeid (werknemers) elkaar.
- Conjuncturele werkloosheid ontstaat door een tijdelijke dip in de economie. Structurele werkloosheid ontstaat doordat werk blijvend verdwijnt, bijvoorbeeld door automatisering of verhuizing van een fabriek.
- Frictiewerkloosheid is kortdurend: iemand zoekt tussen twee banen. Seizoenswerkloosheid hoort bij werk dat niet het hele jaar kan, zoals strandtenten.
- Een cao is een collectieve arbeidsovereenkomst met afspraken over loon en werktijden. Vakbonden en werkgeversorganisaties onderhandelen daarover.
- Van je bruto loon gaan loonheffing en sociale premies af; wat overblijft is netto.
- De verzorgingsstaat vangt mensen op. De WW is een werknemersverzekering; de bijstand (Participatiewet) is een sociale voorziening; de AOW is een volksverzekering.
Voorbeeld
Een fabriek verhuist naar het buitenland en 200 banen verdwijnen. Is dit conjuncturele of structurele werkloosheid? Het werk komt niet terug, dus structureel. Een werknemer met een lang dienstverband verliest zijn baan. Hij kan eerst een WW-uitkering krijgen als hij aan de voorwaarden voldoet. Na de WW kan hij, zonder inkomen, bijstand aanvragen. De WW is dus een verzekering voor werknemers; bijstand is de laatste vangnetvoorziening.
Valkuilen
- Denken dat iedereen recht heeft op WW; je moet werknemer zijn en voldoende arbeidsverleden hebben.
- Bijstand een verzekering noemen; het is een sociale voorziening.
- Bruto en netto verwisselen.
- Bij een casus niet benoemen om welk type werkloosheid het gaat.