Vast contract of zzp'er bij installatiebedrijf Van Dijk
Bij installatiebedrijf Van Dijk in Hoogvliet werken 38 mensen. Al zeven maanden staan er vijf vacatures open: monteurs, een planner en een leerling. De orderportefeuille is gevuld tot veertien maanden vooruit. De cao Metaal en Techniek loopt af. De vakbond eist 5 procent loonsverhoging, de werkgever biedt 2,5 procent en wil daarnaast zes zzp'ers inhuren om het werk rond te krijgen. Volgens de werkgever is een vaste monteur te duur zodra het rustiger wordt. De vakbond wijst erop dat zzp'ers geen pensioen opbouwen en niet verzekerd zijn bij arbeidsongeschiktheid, en noemt het inhuren 'oneerlijke concurrentie'. Twee monteurs van 58 en 61 jaar dreigen afgekeurd te worden; de werkgever wil hun contract niet verlengen. De inflatie is 3,8 procent. De ondernemingsraad heeft nog geen standpunt ingenomen. Het overleg tussen werkgever en vakbond zit muurvast.
1. Welke belangen botsen hier, en waarom is dit een conflict op collectief niveau in plaats van tussen twee individuen?
Read the worked answer
Belangen van de werkgever: continuïteit (orders tot veertien maanden vooruit), beheersing van kosten en flexibiliteit als het rustiger wordt. Belangen van de werknemers en de vakbond: koopkracht behouden bij 3,8 procent inflatie, vaste contracten en bestaanszekerheid, pensioen en verzekering bij arbeidsongeschiktheid, en een eerlijke kans voor oudere monteurs. Belang van de zzp'ers: vrijheid en inkomen, maar zij dragen zelf het risico van ziekte, pensioen en werkloosheid. Belang van de samenleving: gelijk speelveld tussen bedrijven en voorkomen dat kosten worden afgewenteld op de sociale zekerheid.
Het conflict is collectief omdat één monteur tegenover één werkgever veel te weinig macht heeft om loon en contractvoorwaarden te bedingen. Daarom verenigen werknemers zich in een vakbond en worden afspraken in een cao voor de hele bedrijfstak gemaakt. Wat hier wordt besloten, raakt alle 38 werknemers en de concurrentiepositie van andere bedrijven in de sector.
2. Beoordeel of het inhuren van zes zzp'ers een goede oplossing is. Gebruik twee criteria en noem één risico.
Read the worked answer
Mijn criteria: (1) continuïteit – kan het bedrijf zijn orders leveren; (2) bestaanszekerheid en eerlijke arbeidsvoorwaarden – worden kosten niet afgewenteld op werknemers of samenleving?
Op criterium 1 scoort de oplossing goed: het werk komt af en het bedrijf blijft flexibel. Op criterium 2 scoort zij zwak: zzp'ers bouwen geen pensioen op en zijn niet verzekerd bij arbeidsongeschiktheid, terwijl zij hetzelfde werk doen als vaste monteurs. Dat is oneerlijke concurrentie en verschuift kosten naar de samenleving.
Risico: schijnzelfstandigheid. Als de zzp'ers in dezelfde ploeg, volgens dezelfde planning en onder leiding van de werkgever werken, is er feitelijk sprake van werkgeversgezag. Dan kunnen naheffingen en boetes volgen en moet alsnog loon worden betaald. Structurele oplossingen zijn beter: een leerling opleiden, oudere monteurs andere taken geven en met de vakbond afspraken maken over een vaste kern plus tijdelijke piekopvang.
3. Leg uit wat een cao is en wat de vakbond kan doen als het overleg muurvast blijft zitten.
Read the worked answer
Een cao (collectieve arbeidsovereenkomst) is een contract tussen werkgevers(organisaties) en vakbonden met afspraken over loon, werktijden, vakantie, pensioen, scholing en ontslag. De cao geldt voor de leden; de minister kan hem algemeen verbindend verklaren, waardoor hij voor de hele bedrijfstak geldt.
Blijft het overleg vastzitten, dan kan de vakbond:
- actievoeren, bijvoorbeeld met een aangekondigde, tijdelijke staking of werkonderbreking. Staken is een grondrecht, maar moet proportioneel zijn en tijdig worden aangekondigd;
- naar de rechter stappen als een werkgever gemaakte afspraken niet naleeft;
- de publiciteit zoeken en politieke druk opbouwen;
- een onafhankelijke bemiddelaar inschakelen, bijvoorbeeld via de SER of de Stichting van de Arbeid.
In de Nederlandse overlegeconomie wordt eerst geprobeerd er samen uit te komen; actie is het drukmiddel als dat mislukt.