Criminaliteit en recht
Wat dit domein toetst
Je moet het strafrecht en de rechtsstaat kunnen uitleggen: opsporing, vervolging, berechting, straffen en de rechten van verdachten en slachtoffers. Ook het onderscheid tussen strafrecht en civiel recht komt terug.
Kernregels
- Legaliteitsbeginsel: alleen gedrag dat in de wet strafbaar is gesteld, mag worden bestraft. Geen straf zonder wet.
- Misdrijf of overtreding: misdrijven staan in Boek 2 van het Wetboek van Strafrecht (diefstal, mishandeling), overtredingen in Boek 3 (fout parkeren, door rood rijden). Misdrijven zijn zwaarder en komen op je strafblad.
- Proces: politie onderzoekt, het Openbaar Ministerie beslist over vervolging, de rechter beoordeelt het bewijs en legt straf of maatregel op. De onschuldpresumptie geldt: verdacht is niet schuldig.
- Straffen: geldboete, gevangenisstraf, taakstraf, voorwaardelijke straf. Maatregelen zijn bijvoorbeeld tbs of onttrekking aan het verkeer.
- Jeugdrecht geldt van 12 tot 18 jaar, met eigen straffen zoals de PIJ-maatregel; bij kleine vergrijpen kan de politie doorverwijzen naar Halt.
- Ne bis in idem: je mag niet twee keer voor hetzelfde feit worden berecht.
Voorbeeld met redenering
Iemand steelt een telefoon uit een winkel. Overtreding of misdrijf? Redenering: diefstal staat in artikel 310 van het Wetboek van Strafrecht, dus Boek 2: een misdrijf. Gevolg: het Openbaar Ministerie kan vervolgen, de rechter kan een gevangenisstraf of taakstraf opleggen en er volgt een aantekening in de justitiële documentatie, wat bij sollicitaties om een VOG kan meespelen.
Valkuilen
- 'Verdachte' en 'dader' door elkaar gebruiken; pas na een veroordeling is iemand schuldig.
- Een taakstraf als maatregel benoemen: het is een hoofdstraf.
- Denken dat Nederland een juryproces kent; dat is niet zo.