Mondiale vraagstukken en internationale verhoudingen
Wat dit domein toetst
Je moet grensoverschrijdende problemen en de organisaties die ze aanpakken kunnen uitleggen: mondialisering, mensenrechten, klimaat, migratie, armoede en de rol van de VN, de EU en de NAVO. Je moet instellingen niet alleen noemen, maar hun taken onderscheiden.
Kernbegrippen
- Mondialisering: economische, politieke en culturele verwevenheid. Multinationals, handelsverdragen en digitale netwerken maken grenzen minder bepalend, maar vergroten ook onderlinge afhankelijkheid.
- Verenigde Naties: 193 lidstaten; de Algemene Vergadering heeft één stem per land, de Veiligheidsraad telt vijf permanente leden met vetorecht (VS, Rusland, China, Frankrijk, Verenigd Koninkrijk).
- Europese Unie: 27 lidstaten, één interne markt en de euro. De Europese Commissie stelt wetten voor, het Europees Parlement en de Raad van de EU besluiten, het Hof van Justitie ziet toe op de naleving. Het subsidiariteitsbeginsel bepaalt dat Brussel alleen doet wat op nationaal niveau niet werkt.
- NAVO: militair bondgenootschap met de afspraak van collectieve verdediging (artikel 5).
- Mensenrechten: de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (1948) is de basis; sociale en economische rechten staan naast klassieke vrijheidsrechten.
- Duurzame ontwikkeling: de SDG's van de VN koppelen armoedebestrijding aan klimaat en eerlijke handel.
Voorbeeld met redenering
De EU stelt strengere regels voor vliegtuigpassagiers vast. Wie beslist wat? Redenering: de Europese Commissie doet het voorstel, het Europees Parlement en de Raad van de EU (de vakministers) nemen samen het besluit volgens de gewone wetgevingsprocedure. Daarna zet Nederland de richtlijn om in eigen wetgeving. Het Hof van Justitie kan toetsen of dat goed is gebeurd. Noem dus niet 'de Europese Raad', want daar zitten de regeringsleiders en die neemt geen wetten aan.
Valkuilen
- Europese Raad, Raad van de EU en Raad van Europa door elkaar halen; de laatste is geen EU-instelling.
- Denken dat de NAVO onder de VN valt of dat de VN een eigen leger heeft.
- Vrijhandel en protectie omdraaien: invoerrechten zijn protectie.